Όταν το σημαντικό παραμένει αμετάλλακτο

 


Εκστασιασμένος από το pax de deux του Πιοτρ Ίλιτς για τη «Λίμνη των Κύκνων», παιγμένο από τον Ντέιβιντ Νέιντιεν ενώπιον του εκπαιδευμένου και άγρυπνου ματιού ενός εξ εκείνων που έκαναν τις ΗΠΑ σπουδαίες παρ’ ότι παρέμεναν εκεί, του Λέοναρντ Μπέρνσταϊν, η απάντησή μου σε μία μουσική ερώτηση από συνάδελφο ήταν «μωρέ, είναι δύσκολο να ακούσεις οτιδήποτε άλλο. Είναι η ανώτερη μορφή μουσικής». Η πλειοδοσία, καθ’ ότι ρέκτις λαϊκών ασμάτων, αναμφισβητήτως κλασικών, ήταν ότι «δεν συμφωνώ». Έμεινε εκεί η συζήτηση, με τη ματαιότητα και τα συμπαρομαρτούντα της για μία διαφωνία που δεν είναι διαφωνία. Αλλά δεν μπήκα καν στον κόπο να εξηγήσω πως δεν πρόκειται για γνώμη, ότι είναι γεγονός και μάλιστα αναμφισβήτητο πως πρόκειται για την ανώτερη μουσική. Από τις ικανότητες του εκτελεστή ως το άκουσμα αφορά σε ανθρώπους που, ακόμα και αν δεν το επιδεικνύουν, στη διάσταση της μουσικής παιδείας, της καλλιέργειας και της μόρφωσης, ξέρουν ένα μυστικό που οι υπόλοιποι (όχι οι ακροατές, αλλά οι ίδιοι οι μουσικοί που δεν επιθύμησαν ή μπόρεσαν να κάνουν ένα τρόπον τινά απονενοημένο διάβημα) δεν (ανα)γνωρίζουν.



Κι αν είναι οι ικανότητες εκείνες που κάνουν το βιολιστή ξεχωριστό, που του δίνουν την ευκαιρία να απολαύει τον καθολικό σεβασμό σε κύκλους που ο έπαινος έρχεται μέσα από σφιγμένα δόντια, η περίπτωση της ερμηνείας των «two ballet birds» του Νέιντιεν, πέραν από την επιδαψίλευση τιμής στον ιδιοφυή Ρώσο, τον πιο χριστουγεννιάτικο μουσουργό στην ιστορία, έχει κάτι διαφορετικό: υπάγεται στη σχετικότητα των εποχών.

Λόγω ενασχόλησης με τα σπορ, κυρίως, η ικανότητα του υποκειμένου πλειστάκις ξεπερνά το αντικείμενο. Παρ’ ότι σε έναν κόσμο αποτελεσμάτων, που η γνώμη εν πολλοίς επηρεάζεται από αυτά, το ανδραγάθημα της οντότητας έχει περίοπτη θέση στο μυαλό. Είναι μία απενοχοποιημένη ειδωλολατρία, η οποία αφορά στη δεξιότητα. Η εκτέλεση του Νέιντιεν δεν αφορά, όμως, σε αυτήν καθαυτή τη δοξολογία για τη φαινομενικότητα του βιολιστή. Δεν τίθεται, πάει, να πει, σε σύγκριση, όπως θα μπορούσε να κάνει κάποιος με την ερμηνεία της Μιντόρι Γκότο που ξεσκίζει το «Zapateado» του Σαρασάτε. Αυτό που κάνει η Μιντόρι, ακόμα και σε πρώτη ανάγνωση -δίχως καν την απαραίτητη γνώση για να σφραγιστεί το δυνητικό συμπέρασμα- είναι τόσο εξωφρενικό, που ο κόσμος χειροκρότησε ενώ τελείωσε το πρώτο μέρος (και αυτό δεν συμβαίνει). Όμως κάποια στιγμή κάποιος θα βρεθεί, αν δεν έχει υπάρξει ήδη, να παίξει το κομμάτι πιο γρήγορα, πιο γεμάτα, στην καθομιλουμένη του δρόμου να κάνει περισσότερη πλακίτσα. Δεν θα αλλάξει το μεγαλείο της σπουδαίας Γιαπωνέζας, αλλά ο ίδιος ο χρόνος και η εξέλιξη θα επέμβουν, ώστε μια άλλη εκτέλεση να επισκιάσει, ελαφρώς, το δικό της παίξιμο.



Κι αυτό είναι που ξεχωρίζει το pax de deux και το παίξιμο του Νέιντιεν. Εδώ δεν υπάρχει περιθώριο επέμβασης. Δεν υπάγεται στο citius, altius, forties -στη μουσική διάστασή τους, έστω-αφού αντικειμενικά έτσι πρέπει να παίζεται. Όποιες διαφορές δεν αφορούν στην ταχύτητα του χεριού και τη μουσική που βγάζει το δοξάρι, διότι δεν πρόκειται για ένα από τα καπρίτσια του Νικολό Παγκανίνι, αλλά για κάτι σταθερό και, υπό ένα σχήμα πραγματικά οξύμωρο, τέλειο. Οξύμωρο, διότι η τελειότητα συνοδεύεται από την ακινησία, όμως ο καθιστός Νέιντιεν και ο εμβληματικός Μπέρνσταϊν, που βάζει το χέρι στα μαλλιά δείχνοντας πόσο, έπειτα από τουλάχιστον μισό αιώνα κρατήματος της μπαγκέτας, αγαπάει άδολα, αθώα και παιδικά αυτό που άκουσε, δεν επιβιώνουν στο πέρασμα του χρόνου, αλλά μεταλλάσσονται για να ταιριάζουν στη μέρα. Έχουν γίνει μία νύχτα στον κόσμο και ο οργανισμός τους απλώς τους κρατά μακριά από το γήρας. Όταν κάποιος παίξει καλύτερα από τη Μιντόρι, ουδείς θα μπορεί να παίξει καλύτερα από τον Νέιντιεν, επειδή το «καλύτερα» δεν θα γίνεται να υφίσταται.

Κάτι τέτοιο μού ήρθε στο μυαλό όταν είδα την τελευταία δουλειά της Μαρίας, τις «Κυρίες της αυλής». Με όλη τη σύγχρονη τεχνοτροπία, μοιάζει να μην ανήκει στο χρόνο ή να χωράει σε κάθε μέρα του. Όπως ο ήχος που βγάζει ο αείμνηστος διευθυντής της Φιλαρμονικής της Φιλαδέλφειας, εφάπτεται παντού. Είναι ένα κινούμενο γλυπτό.



 

Όταν το σημαντικό παραμένει αμετάλλακτο Όταν το σημαντικό παραμένει αμετάλλακτο Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 10:06 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.