Το αληθινό ανθρώπινο μεγαλείο



Ό,τι υπάρχει και δεν έχει ειπωθεί, συνεχίζει να υπάρχει έστω και ανείπωτο. Έστω και, όπως λένε στο χωριό, ανωφέλευτο. Αλλά ουσιαστικά, εφόσον αφορά σε ένα είδος που δεν το έχει ανακαλύψει, παραμένει ανύπαρκτο ως τη στιγμή που θα ανακαλυφθεί.


Διαίσθηση και μόνον φέρει το EQ να παίζει το ρόλο του στα πράγματα και το zeitgeist. Ούτως ειπείν, η συναισθηματική νοημοσύνη. Μοιάζει ανέφικτη η ακριβής μέτρησή της, μα και η νοημοσύνη, όπως την γνωρίζουμε, μέσα από τα τεστ IQ, έστω και ανακριβώς, γίνεται να μετρηθεί με κάποιον τρόπο. Ίσως βρισκόμαστε κοντά σε έναν μετρητή συναισθηματικής νοημοσύνης.

Το μυαλό, η λογική, είναι δημιούργημα 2.500 και κάτι ψιλά χρόνων, τουλάχιστον στο γνωστό κόσμο. Ο Πλάτων, μετά τον Όμηρο, με την «Πολιτεία» του, αναφέρει ότι το μέρος του ανθρώπου που είναι θεϊκό βρίσκεται στο κεφάλι. Ως τότε, δεν φαίνεται ότι κάτι αναδείκνυε πως το κεφάλι χρησίμευε σε κάποιου είδους πνευματικότητα. Ο Όμηρος, μάλιστα, σύμφωνα με το αρχαίο κείμενο, δεν μιλάει για ένα πρόσωπο, αλλά για πρόσωπα. Το πρόσωπο βρίσκεται σε πληθυντικό αριθμό και χωρίζεται στη μέση σε δύο πρόσωπα. Έχει, ασφαλώς, αναλυθεί ξανά. Ο Όμηρος θεωρούσε πως το διάφραγμα ήταν το κέντρο του οργανικού κόσμου. Όλες οι ανθρώπινες αξίες της ομηρικής μάχης, οι οποίες ακόμα κυριαρχούν στο δυτικό κόσμο, είναι αποτέλεσμα διαφράγματος. Ο Όμηρος παρουσιάζει τους ήρωές του είτε να βασανίζονται είτε να λυτρώνονται μέσα από το διάφραγμα. Το πάθος, ο θυμός, όλη η συναισθηματική αισθητική, αφορά σε ό,τι το διάφραγμα εκτοξεύει. Το μυαλό, από τη μεριά του, παρεισέφρησε, μετά από ένα διάστημα 300 ετών, στην ιστορία. Από τον 8ο προ Χριστού αιώνα έως τον 5ο η απόσταση, ρεαλιστικά και όχι μέσω της διαφοράς που έχουμε στο νου μας για την αρχαϊκή περίοδο, είναι μεγάλη. Κατά πάρα πάρα πάρα πάρα πάρα πολύ μεγαλύτερη είναι με το 1 εκατομμύριο χρόνια, στο οποίο θεωρείται, χονδρικά, ότι ανακαλύφθηκε ο πρώτος άνθρωπος.
Δεν θέλει και πολύ, λοιπόν, για να γίνει κατανοητός ο λόγος που ο 5ος αιώνας προ Χριστού θεωρείται Χρυσός. Ο Πλάτων με πολύτιμα μέταλλα περιέγραψε τις εποχές, αλλά ο πολύ απλός, σχεδόν απλοϊκός, λόγος είναι ότι ανακαλύφθηκε ο πολύ σημαντικός ρόλος που παίζει ο νους. Και μόνο η αρχή της χρήσης του, σαν όπλο, έφερε κάτι που έμοιαζε με ατόφια σοφία. Δεν είναι άδικο: Δεν πρόκειται, μόνο, για την ανακάλυψη, αλλά για το γεγονός ότι ο άνθρωπος εξαρτάτο από κάτι το οποίο ο ίδιος έφερνε σε λειτουργία. Ο Οδυσσέας στην Ιλιάδα και την Οδύσσεια ήταν εξωτικός ήρωας. Πολυμήχανος, χωρίς το μυαλό του, όμως, να κόβει. Από κάπου αλλού προερχόταν ό,τι αργότερα αποκλήθηκε οξύνοια. Δεν υπήρξε αμοιβαίο βάδισμα σε ό,τι αφορά τις νοητικές ικανότητες, οι οποίες του έδωσαν τη δυνατότητα να επιβιώσει. Από όλους τους ήρωες των επών, ο Οδυσσέας ήταν ο πιο ανθρώπινος, ακριβώς διότι βασιζόταν αποκλειστικά στις δικές του δυνάμεις, τις αμιγώς ανθρώπινες, οι οποίες δεν ανάγονταν σε κάποια έμφυλη διαφορά, ούτε ήταν μπολιασμένες από πολεμικές ιαχές. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και με το σοφό Νέστορα: Η ηλικία του και η σύνεσή του τον καθιστούν σοφό, μαζί με την εμπειρία του. Από πουθενά προκύπτει ότι τα κύτταρα του εγκεφάλου του του δίνουν το χρίσμα.

Το πάθος, ο φόβος, ο θυμός είναι καταστάσεις που προκύπτουν από το διάφραγμα. Με 2,5 χιλιάδες χρόνια να έχουν περάσει από την πλατωνική αποκάλυψη και της εκ της ρίζας αναδιάρθρωσης της ομηρικής ηθικής, ο κόσμος κρατά και τα δύο και τα έχει αναμείξει. Είναι λογικό αυτό να συνέβαινε και είναι ακόμα πιο λογικό να δημιουργεί προβλήματα. Η έμπνευση και η έμφυτη ομορφιά μπερδεύονται με τα ανθρώπινα κεκτημένα, με ό,τι έχει κερδίσει κάποιος. Η αναζήτηση αφορά στην ευτυχία, η οποία, παρ’ ότι… αριστοτελώς συνιστά μηχανική κίνηση, υπάρχει η επιμονή ότι δεν δημιουργείται και ότι πέφτει από τον ουρανό. Αν, όμως, μας πάρουμε ως ανθυπομέρη μόνο ενός μικρού κομματιού μίας μεγάλης εποχής, δεν κομίζουμε γλαύκες στην Αθήνα αν πούμε ότι στην εξελικτική διαδικασία είμαστε μόνο απλά στίγματα, τα οποία δεν μπορούν να υπολογίσουν σε μία θριαμβευτική πρόοδο. Δεν μπορούμε, σε καμία περίπτωση, να μπορούμε να υπολογίζουμε ότι θα μείνουμε στην ιστορία ως ανώτερα είδη και ασφαλώς για εμάς δεν έχει σημασία. Το σημαντικό είναι η ποιότητα ζωής, που θα ήταν λάθος να μπερδευτεί με μία συλλογική πρόοδο. Ούτε καν με ατομική, κυρίως σε ό,τι αφορά τη γενική εικόνα.

Αυτό δεν αναδεικνύει ματαιότητα. Ίσα ίσα, που η ανακάλυψη του μυαλού, το οποίο απέχει από την ολοκληρωμένη λειτουργία του, τουλάχιστον για το κλάσμα των χρόνων που υπάρχει το ανθρώπινο είδος και εκείνων που αναγνωρίζουμε τη σημασία του, θα μπορούσε να υποπτευθεί κάποιος, μόνο, πόση ώθηση έδωσε στο ίδιο το είδος, πώς ακαριαία διευθέτησε το ζήτημα της ανωτερότητάς του σε σχέση με τη συντριπτική πλειοψηφία των ανθρώπινων οργανισμών. Θυμάμαι ακόμα, στο φροντιστήριο πριν δώσω Πανελλαδικές, τον καθηγητή μου να ρωτάει ποια είναι η διαφορά του ανθρώπου από τη φάλαινα, η οποία λογίζεται πιο έξυπνη, και να δείχνει τα χέρια του. Πράγματι.

Στις εκφράσεις, στην εξωτερίκευση των συναισθημάτων, το μυαλό παίζει το ρόλο του κομπάρσου, διότι δεν το αφορούν οι εξάρσεις. Όμως όταν το διάφραγμα είναι άδειο, όταν το ρεζερβουάρ εκείνης της ποικιλίας που αποκαλείται συναίσθημα δεν έχει στάλα ρομαντικής βενζίνης, τότε ο άνθρωπος μπορεί να επαφίεται στη νοητική λειτουργία του ακόμα και για να δημιουργήσει, κάτι που σίγουρα χρειάζεται περισσότερη ένταση. Αυτό είναι το μεγαλείο, διότι είναι η μόνη περίπτωση που ό,τι κάνει είναι δικό του, που δεν υπάρχει κάποια μούσα που να τον συνοδεύει. Αφορμή, εν πάση περιπτώσει, ήταν μία συζήτηση περί χορού, μία τοποθέτηση της Μάρθα Γκράχαμ, που ανέφερε ότι «αυτός που έχει πάθος είναι μεγάλος χορευτής». Η ίδια η τοποθέτηση είναι εμπνευσμένη. Αλλά δεν μπορεί κάποιος να είναι σίγουρος ότι η Γκαβάναβα, η Λαπάτκινα ή ο Τσισκαρίτζε βιώνουν το ίδιο πάθος κάθε φορά που παίζουν την πρώτη πράξη της «Ζιζέλ». Ή ότι, στην προπόνηση, κάθε φορά, είναι μπολιασμένοι με την έμπνευση ή την βρίσκουν τις ατέλειωτες ώρες που τα πόδια τους θα μπορούσαν με μία κλωτσιά να ρίξουν νεκρό άλογο. Θα ήταν φανταστικό, όμως, αν η Πλισέτσκαγια, σε μία από τις περίφημες εκτελέσεις του «θανάτου του κύκνου», ήταν νεκρή μέσα της. Αν η μουσική δεν την παρακινούσε, αν η κίνηση την άφηνε αδιάφορη, αν δεν ήταν παρασυρμένη από την περιρρέουσα συγκίνηση. Τότε, που θα έπρεπε να επαφίεται στις ικανότητές της για να κάνει σωστά τη δουλειά.
Αυτό είναι το ανθρώπινο μεγαλείο. Να κάνεις χωρίς να νιώθεις. Όταν νιώθεις, δεν το κάνεις εσύ. Όταν το κάνεις εσύ, το συναίσθημα είναι μία καρικατούρα, που η πραγματικότητα το ξεγυμνώνει. Όταν δεν νιώθεις και πράττεις, ε, αυτό αναδεικνύει την πρόοδο, στην κυριολεξία και τη μεταφορά της.

Το αληθινό ανθρώπινο μεγαλείο Το αληθινό ανθρώπινο μεγαλείο Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 10:32 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.