Πιστεύω: μία κοινωνική απάτη


Δεν υπάρχει λόγος να αμφιβάλλει κάποιος για τη σοφία της γλώσσας όταν η χρήση της είναι αυθεντική. Αυθεντικός, βεβαίως, είναι εκείνος που προκύπτει αφιλτράριστος εκ των έσω.
Αυθεντικό δεν είναι ένα δημιούργημα ολοκληρωμένο, ούτως ειπείν, είναι η ιδέα που το συλλαμβάνει. Μπορεί να είναι οι κινήσεις, που το δημιουργούν. Η τελειοποίηση αυτομάτως καθιστά το αυθεντικό, το γνήσιο που λέμε, κατάσταση που η χρήση του σε ό,τι αφορά το λόγο είναι αμφιλεγόμενη.

Το αυθεντικό αθωώνεται συλλήβδην και ομαδόν, αλλά μόνο στον ενεργητικό βαθμό. Δηλαδή μόνο όταν η ντομπροσύνη αφορά στον ίδιο τον άνθρωπο και δεν γίνεται προσβλητική παθητικά. Διότι ντόμπρος είναι πολύ δύσκολο να είσαι: αναρωτιέμαι, κάθε φορά που βρίσκομαι σε παρέα με κάποιον ντόμπρο, αν αυτή η ειλικρίνεια και η εξωτερίκευση συναισθηματικής, έστω, αρσενικότητα έρχεται σε αντιστοιχία με την αληθινή ντομπροσύνη και τη λάμψη του χαρακτήρα, που είναι να αντέχεις στωικά και την αφιλτράριστη γνώμη του συνομιλητή. Τι να το κάνω αν ο ντόμπρος μπορεί να γίνεται προσβλητικός προς χάριν της αλήθειας και λύνει τις διαφορές του ως θύματος προσβεβλημένου από λόγια για το χαρακτήρα του ή τις πράξεις του με προπηλακισμό ή με δυσάρεστη επαφή; Τότε δεν πρόκειται για τιμιότητα και ειλικρίνεια και άλλες τέτοιες ασαφείς έννοιες, παρά για έναν μονόμπαντο ολοκληρωτισμό. Σίγουρα, στο πλαίσιο μίας κοινωνικής υποκρισίας η οποία, πια, δεν λογίζεται ως πληγή της ίδιας της επαφής. Και αυτό είναι ασφαλώς δυστύχημα.

Η λαλιά, λοιπόν, αναμφισβητήτως προκύπτει εκ των έσω, κυρίως για να χαρακτηρίσει τον τρόπο με τον οποίο προοδεύει και εξελίσσεται (ρήματα που υποδεικνύουν δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις) το είδος. Από τότε που με θυμάμαι, πάντως, ξέχωρα από τα ρήματα που δείχνουν αυτοπάθεια ή ιδιοκτησία, το «πιστεύω» είναι εκείνο που ακούω περισσότερο από όλα. Φυσικά, όπως επαναλαμβανόμενα συμβαίνει -σε σημείο που ψάχνεις να βρεις το λάθος όταν τίθεσαι αναφανδόν με κάτι που αντιλαμβάνεσαι ότι περισσότερος κόσμος στηρίζει- και μάλιστα με κωμικά αποτελέσματα, δεν θα μπορούσε να είναι πιο απατηλή η χρήση ενός ρήματος, όπως χρησιμοποιείται. Εκτός των άλλων, έχει χάσει την αξία του, τόσο στη χρηστικότητά του όσο και στο μεταφορικό χαρακτήρα του. Κάποιες λέξεις δημιουργήθηκαν για να χρησιμοποιούνται σπάνια. Όσο συχνά, λοιπόν, μιλάει κάποιος για αγάπη, για φιλία, για έπος, για μαγικό, τόσο δυσκολότερο είναι να πείσει η λέξη την ώρα που όντως συμβαίνει κάτι. Το έπος, μάλιστα, για να πείθει πια τους αναγνώστες και τους θεατές, είναι απαιτητό να γράφεται με όλα κεφαλαία, για να αναδείξει τη μοναδικότητά του, η οποία επίσης πετάγεται στα σκουπίδια μετά από μερικά κλικ. Όπως με τα αντιβιοτικά, όμως, το μικρόβιο θα μάθει να αντιστέκεται, αφού το συνηθίσει. Και αυτό το μίζερο κόλπο δεν θα κρατήσει πολύ.

Υπάρχουν πολλά ρήματα που μπορούν να αντικαταστήσουν το «πιστεύω» σε μία κουβέντα. Το οποίο είναι τόσο κατακερματισμένο, που μπορεί να έχει και την εξής χρήση. «Πού έχει πάει ο Γιάννης;». «Πιστεύω ότι έχει πάει βόλτα». Ασφαλώς είναι από το αγγλικό believe, μόνο που αυτό το ρήμα στη συγκεκριμένη γλώσσα βρίθει εννοιών. Τα αγγλικά, το ποπ μπασταρδόπαιδο που τα λατινικά εν ζωή δεν αναγνώρισαν, δεν είναι μία γλώσσα που οι ρίζες της έχουν να κάνουν με τον κλονισμό του ανθρώπινου νου, αλλά περισσότερο με την κοινή χρήση, την ευκολία για τη γλώσσα της οποίας έμελλε να γίνει κοινή, πιθανώς για να βοηθήσει τους ανθρώπους να χρειάζονται λίγη εξάσκηση για να τη μάθουν. Φαντάζεστε ένα κόσμο που θα έπρεπε να μάθει κινέζικα; Πλην της ίδιας της ακαταλληλότητας, ουδείς θα ήθελε να υπάρχουν θαυμαστές του Κομφούκιου και του Λάο Τσι πέραν της Κίνας, ειδικά στο δυτικό κόσμο με τα υλιστικά συμπεράσματά του. Το να πιστεύεις κάτι σημαίνει ότι είναι αυτό και πέραν τούτου ουδέν, το τελευταίο στάδιο της γνώμης, η οποία γίνεται αποκρυσταλλωμένη και δεν επιδέχεται αμφισβήτησης. Το να νομίζεις ή να θεωρείς είναι κάτι εντελώς διαφορετικό, ένας σπόρος που βρίσκει το δρόμο του προς το άνθισμα και αυτό συνιστά ξεκάθαρα πρόοδο του ανθρώπινου χαρακτήρα ή, μάλλον, θέληση για πρόοδο: για πνευματική ισορροπία, έρευνα, διάθεση για μαθηματικές πράξεις, προσθέσεις και αφαιρέσεις (και πολύ σπανιότερα πολλαπλασιασμούς, μια και η ίδια η έννοια απαγορεύει τα μακρινά βήματα και τις φιλοδοξίες χωρίς την εντελή και την ενδελεχή ανίχνευση του χώρου), δηλαδή μικρές πατούσες που διανύουν ακατάληπτο σχηματισμό για να φθάσουν στην πληρότητα, η οποία, όπως σωστά θα μπορούσατε να μαντέψετε, είναι αέναη.

Ως εκ τούτου, υπάρχει εξ ορισμού σημαντικός λόγος που το πιστεύω χρησιμοποιείται για τη θρησκεία. Δεν είναι απλώς μία ανάγκη για τον άνθρωπο να διαδηλώσει τη δύναμη της θέλησής του να βρίσκει ανακούφιση στην αναγνώριση ενός άγνωστου πνεύματος, που κατά το συνηθέστερο το ανθρωποποιεί, αλλά πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε πριν καν την τελειοποίηση της ίδιας της θρησκείας, η οποία είναι φτιαγμένη απλοϊκά, για να την καταλαβαίνουν όλοι, αν και όχι τα γραπτά της: αρκεί να θυμηθεί κάποιος τα ευαγγελιακά, την παταγωδώς ηλίθια κατάληψη των φοιτητών Θεολογίας, την πρώτη κατάληψη έβερ σε ελληνικό πανεπιστήμιο, που έγινε (απίστευτο, διότι προέκυψε στο κείμενο, δεν γράφτηκε για αυτό) σαν… σήμερα: στις 8 Νοεμβρίου του 1901. Ο λόγος διαμαρτυρίας ήταν η απαγόρευση της απόπειρας της Βίβλου σε δημοτική, διότι οι φοιτητές της Θεολογίας θεωρούσαν ότι δεν είναι δικαίωμα του βοσκού να καταλαβαίνει τι λέει το πιο ιερό βιβλίο της μονοθεΐας. Και όμως, αυτό έχει συμβεί.


Πια, το πιστεύω είναι το μόνο ρήμα που χρησιμοποιείται για να εκφράζουμε τη γνώμη μας. Το νομίζω, το θεωρώ, το έχω τη γνώμη, το έχω την αίσθηση, το αντιλαμβάνομαι, ακόμα και το πιο αρχοντικό φρονώ, έχουν χάσει το λόγο της ύπαρξής τους. Υπάρχει μόνο το πιστεύω, που δείχνει το τελικό στάδιο της γνώμης. Βεβαίως, οι περισσότεροι δεν το εννοούμε έτσι, αλλά με αυτόν τον τρόπο υποτιμούμε τη σημασία και τη δύναμη της λέξης και το τι μπορεί να σημαίνει για την καλλιέργεια των ανθρώπων, είτε εκείνων που μεγάλωσαν με θεωρώ και έφτασαν στο πιστεύω (και άρα υπάρχει ελπίδα να φτάσουν ξανά στο θεωρώ) είτε εκείνων που, σε μία πολύ πιο ατυχή εξέλιξη, μεγάλωσαν με το πιστεύω και άρα δεν υπάρχει τρόπος να επιστρέψουν. 
Πιστεύω: μία κοινωνική απάτη Πιστεύω: μία κοινωνική απάτη Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 11:22 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.