Το ντου, οι «Παπατζήδες», η λογοκρισία και ο … «Γέρος της Δημοκρατίας»


Θα κάνω ντου βρε πονηρή... Η συνέχεια γνωστή σε όλους, με την φωνή του αξέχαστου Τσιτσάνη που έφυγε σαν σήμερα μία συννεφιασμένη Τετάρτη του 1984, ανήμερα των γενεθλίων του. Τραγούδι που έμελλε να στιγματίσει την καριέρα του μεγάλου «Τσίλα» και να συντροφεύσει κάθε μερακλή, ερωτευμένο με ακατάλληλη γυναίκα, που έσερνε τα πόδια του στο σανίδι για να ξεχαστεί. Το ζεϊμπέκικο αυτό έχει πίσω του μία τεράστια ιστορία που θα προσπαθήσω να ξετυλίξω σήμερα, ανήμερα της φυγής του «Βλάχου» που άλλαξε για πάντα την ιστορία της ελληνικής μουσικής.
Το σπουδαίο αυτό άσμα, έγραψε το 1953 ο στιχουργός Κώστας Βίρβος, που μελοποιήθηκε λίγο αργότερα από τον Βασίλη Τσιτσάνη. Αφορμή της υπέροχης έμπνευσής του, όπως αφηγήθηκε ο ίδιος ο ποιητής, ήταν οι παπατζήδες της κεντρικής αγοράς των Αθηνών, της Βαρβακείου και ουχί κάποια άστατη γυνή όπως λογικά σκέφτεται ο καθένας μας με το πρώτο άκουσμα. Απόδειξη τα ίδια τα λόγια του Βίρβου:
«Ήταν άνοιξη του 1953, όπως συνήθιζα, κατέβηκα στη Βαρβάκειο να χαζέψω τους έμπορους, τους πάγκους, τις νέες πραμάτειες. Στην μετεμφυλιακή Αθήνα που ακόμα μύριζε μπαρούτι και με τον φόβο της αστυνομίας, που έκανε συχνές εφόδους, «ντου» για μην «τυχόν παρανομία». Εκεί λοιπόν τη στήνανε οι παπατζήδες, μικροαπατεώνες, κουτσαβάκηδες, που έχοντας τρία τραπουλόχαρτα στα χέρια, ζητούσαν από τους ανυποψίαστους περαστικούς να μαντέψουν ποιο από αυτά είναι ο Παπάς, στοιχηματίζοντας διάφορα ευτελή ποσά. Αυτό βέβαια ήταν απαγορευμένο. Έτσι είχαν τσιλιαδόρους ακροβολισμένους για να τους ειδοποιούν. Ενώ λοιπόν χάζευα τον παπά, ακούω άξαφνα, ένα τσιλιαδόρο να φωνάζει «ντου». Τότε έγινε το πανδαιμόνιο. Αυτόματα μαζεύτηκαν τα χαρτιά. Οι αβανταδόροι και οι παπατζήδες εξαφανίστηκαν, τρέχοντας πανικόβλητοι ανάμεσα στο πλήθος. Μεταφέροντας λοιπόν αυτό το ντου σε στίχους, το έδωσα στον Τσιτσάνη που ήδη συνεργαζόμουν και το μελοποίησε».
Η πρώτη εκτέλεση του τραγουδιού, που ηχογραφήθηκε το 1954, αποδίδεται σε τριφωνία «τερτσέτο» από τους Τάκη Μπίνη, Μαρίκα Νίνου και τον ίδιο τον Τσιτσάνη. Μάλιστα ο Κώστας Βίρβος στους αρχικούς στίχους έγραφε «καθάρισε τη θέση σου, γιατί μα την Ανάσταση, θα κάνω επανάσταση», αλλά φυσικά δεν πέρασε από τη λογοκρισία της εποχής που ήταν σκληρή και διαμορφώθηκε σε «καθάρισε τη θέση σου μ’ αυτή σου την κατάσταση, πριν κάνω επανάσταση». Καταλαβαίνει κανείς, λοιπόν, πως το άσμα πραγματεύεται κάθε άλλο παρά τον έρωτα και κυρίως έχει να κάνει με τον «Παπά», παιχνίδι τυχερό του πεζοδρομίου, που υποτίθεται ότι βασίζεται στην οξυδέρκεια του παίκτη-παρατηρητή.


Επικίνδυνο από την εποχή της Ρώμης

Οι πρώτες αναφορές στο παιχνίδι, βρίσκονται στην αρχαία Ρώμη, σε μια αναφορά του Σενέκα (πριν τον δολοφονήσει ο Νέρωνας), ενώ κατά την εποχή του 19ου αιώνα εμφανίζεται ακόμα και στο Λονδίνο! Συνήθως στήνεται στο πεζοδρόμιο από ομάδα που αποτελείται από τουλάχιστον τρείς, συνήθως πέντε ή και παραπάνω άτομα. Αρχηγός ο «παπατζής» που ρίχνει το χαρτί, δυο τσιλιαδόροι για το φόβο των Αστυνομικών, καθώς είναι παράνομο, και ένας ή δυο αβανταδόροι. Η ομάδα περιμένει καρτερικά περαστικούς-κορόιδα με στόχο να τα «μαδήσει», στην προσπάθειά τους να βρουν τον «Παπά». Μόλις γδύσουν αρκετούς και βγει το μεροκάματο ή ζορίσουν τα πράγματα ή εμφανιστούν μπάτσοι, κάποιος από τους τσιλιαδόρους φωνάζει, «ντου» ή «σύρμα» και όλοι εξαφανίζονται μέσα σε λίγα δεύτερα.
Η διάσημη επωδός «εδώ παπάς, εκεί παπάς, που είναι ο παπάς;» που ακούστηκε στο λαïκό σουξέ του ’50 του Τόλη Χάρμα, με τη βαθιά αισθαντική φωνή του Τάκη Μπίνη και με τον τιτλο «Οι παπατζήδες», προέρχεται φυσικά απ’ αυτό. Το παιχνίδι παραμένει επικίνδυνο ακόμα και στις μέρες μας όπου παίζεται στα στενά της Πλάκας με στόχο ανυποψίαστους περαστικούς, κυρίως ξένους, καθώς συχνά ταΐζει κι άλλες παραβατικές ομάδες που εκμεταλλεύονται τον συνωστισμό που προκαλείται, όπως οι πορτοφολάδες. Φυσικά υπάρχουν και αρκετές παραλλαγές του, όπως τρία μικρά αδιαφανή ποτηράκια ή δαχτυλήθρες, γυρισμένα ανάποδα, που το ένα κρύβει από κάτω ένα στραγάλι ή μια μπίλια.


Από «Παπατζής», «Γέρος της Δημοκρατίας»

Η λέξη «Παπάς» και όχι φυσικά ιερεύς, «Παπατζής» και «λαμόγιο» πέρασαν στην νεότερη Ελληνική γλώσσα προσλαμβάνοντας διάφορες ετερόκλητες και άσχετες μεταξύ τους σημασίες. Χαρακτηριστικό είναι το προσωνύμιο που έδωσε ο λαός στον πολιτικό, Παπανδρέου Γεώργιο, τον πρεσβύτερο, ονοματίζοντας τον «Παπατζή» πριν το αλλάξει ο γιός του Ανδρέας με το πιο πιασάρικο «ο Γέρος της Δημοκρατίας» με την επιστροφή του το 1974. Αυτό συνέβη το 1944, όταν η μοίρα όρισε τον Γεώργιο Παπανδρέου πρωθυπουργό της απελευθερωμένης Ελλάδας. Τον Δεκέμβρη, όταν το ΚΚΕ επιχείρησε να καταλάβει βίαια την εξουσία, αρχικά πίστεψε ότι είχε τον Παπανδρέου του χεριού του, κυρίως όταν αυτός ξεστόμισε, παρασυρμένος από τη συνθηματολογία των ημερών, εκείνο το περιβόητο «πιστεύομεν και στη Λαοκρατία».
Αλλά την κρίσιμη στιγμή, έμεινε πιστός στο καθήκον. Τα Δεκεμβριανά τα έκριναν, βέβαια, τα όπλα και το αίμα. Αλλά έστω και για τον συμβολικό του ρόλο στην ήττα της, η Αριστερά δεν συγχώρησε ποτέ τον Παπανδρέου, για την -όπως την είδε- προδοσία του. Του κόλλησε λοιπόν το παρατσούκλι «Παπατζής», κι ούτε στη δεκαετία του '60, ως λαοπρόβλητο ηγέτη του Κέντρου, του έδωσε άφεση.

Μεταφέρθηκε όμως, εξελίχθηκε καλώς και χρησιμοποιήθηκε κατά κόρον, από τις υψηλότερες τάξεις της Ελληνικής κοινωνίας. Πολιτικοί, μεγαλοεργολάβοι, μεγαλέμποροι, μεσάζοντες, μεγαλοδημοσιογράφοι και άλλοι νταλαβεριτζήδες έδωσαν την αίγλη που αδυνατούσαν να προσδώσουν οι μικροαπατεώνες του πεζοδρομίου, στις έννοιες «Παπατζής», «λαμόγιο» κλπ. Βέβαια άλλαξαν και την δυναμική του ιδίου του παιχνιδιού κρατώντας όμως, το βασικό πνεύμα του. Την απάτη.

Ένα από τα πιο εμβληματικά ζεϊμπέκικα

Επιστρέφοντας όμως στο τραγούδι αυτό καθ’ αυτό, ο Βασίλης Τσιτσάνης, με ένα του κάλεσμα από το μικρόφωνο κατάφερε να δώσει στην κάμερα τον ορισμό του ζεϊμπέκικου, με την βοήθεια του μεγάλου Γιάννη Τσαρούχη, του ανθρώπου που λάτρευε να τα ζωγραφίζει. Ήταν Πρωτοχρονιά και η ονομαστική εορτή του Βασίλη Τσιτσάνη, που έπαιζε τότε στο ιστορικό «Χάραμα».
«Να παρακαλέσουμε τον μεγάλο μας, Γιάννη Τσαρούχη, να χορέψει ένα ζεϊμπέκικο» είπε και τα υπόλοιπα θα τα δείτε στο βίντεο που ακολουθεί…

Το ντου, οι «Παπατζήδες», η λογοκρισία και ο … «Γέρος της Δημοκρατίας» Το ντου, οι «Παπατζήδες», η λογοκρισία και ο … «Γέρος της Δημοκρατίας» Reviewed by Leonidas Boutivas on 3:30 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.