Τα μολυσμένα ύδατα της Ψυχολογίας


Αναγνώστη, ενδείκνυται να προειδοποιηθείς για το γεγονός ότι η παρακάτω απόπειρα ανάλυσης προέρχεται από κάποιον που καμιά φορά, όχι και τόσο συχνά, τεντώνει τη δεξιά παλάμη και προσπαθεί να τη στρίψει, που μονολογεί στο όριο του ποινικού αδικήματος στο δρόμο και που, όταν κάποιος τού μιλάει για ό,τι τον ενθουσιάζει, ανοιγοκλείνει ελαφρώς τα χείλη του στο ρυθμό του, ίσα για να του κρατάει παρέα.

Το μείζον και σημαντικότερο ζητούμενο στη σύγχρονη Ψυχολογία ήταν η αποδοχή. Η αποδοχή του ανθρώπου να παραδεχθεί την αδυναμία του, τον τρόμο που του προκαλεί μία κατάσταση κυρίως συναισθηματική, και να μιλήσει σε κάποιον. Αυτό, πριν από περίπου 20 χρόνια, αποτελούσε ακόμα κάτι σαν άβατο, υπό την έννοια ότι η επίσκεψη στον ψυχολόγο συνιστούσε αδυναμία του πνεύματος και, κατά συνέπεια, δυνητική αναπηρία. Ασφαλώς, τούτο συνέβαινε στα ενδότερα. Ειδικά για τους άρρενες, μία τέτοια αποδοχή θα αποτελούσε στίγμα για τον ανδρισμό τους, θα φανέρωνε μία αδυναμία η οποία μπορούσε, στην ακραία μορφή της, να αποτελέσει αιτία για ανάλυση του σεξουαλικού προσανατολισμού. Με λίγα λόγια, θα κρεμούσαν οι ίδιοι στον εαυτό τους κουδούνια. Τούτο το στάδιο, αν δεν έχει προσπεραστεί οριστικά, τείνει προς το να εκμηδενιστεί.

Η Ψυχολογία, βεβαίως, δεν είναι ιατρική. Μπορεί να πρόκειται για επιστήμη, η οποία προϊόντος του χρόνου και μέσα από το βάθος της συζήτησης ενδεχομένως να βοηθάει στη αντιμετώπιση ενός προβλήματος, παρ’ όλα αυτά δεν αποτελεί κατάσταση στην οποία ο δέκτης γιατρεύεται, αλλά, στην προκειμένη, ανακουφίζεται. Η ανακούφιση δεν αποτελεί, ασφαλώς, ίαση, με τον ίδιο τρόπο που η φυσικοθεραπεία δεν είναι η οριστική λύση ενός πιασίματος, πάντως δεν είναι αμελητέα ποσότητα.
Η άνθιση της Ψυχολογίας δεν είναι τυχαία κατάσταση και δεν ευδοκίμησε επειδή προσέφερε κάτι νέο στην ανθρωπότητα, όσο κι αν ο Σίγκμουντ Φρόιντ και ο Γκύσταβ Γιουνγκ υπήρξαν πρωτοπόροι, ο πρώτος επειδή συνέδεσε κάθε ατελές στάδιο της ανθρώπινης ύφανσης με τη σεξουαλικότητα, ο δεύτερος επειδή διαφώνησε. Θα μπορούσε κάποιος να τους αποκαλέσει ψυχικούς φιλοσόφους και ερευνητές, πάντως όχι επιστήμονες που διείδαν στο μέλλον της τέχνης τους την τρέχουσα μορφή της. Ερεύνησαν τις αντιδράσεις των ανθρώπων και βασίστηκαν στους μέσους όρους. Ο Φρόιντ πιο ψυχρά, ο Γιουνγκ περισσότερο συναισθηματικά, κάτι από το οποίο πληγώθηκε. Η Ψυχολογία άνθισε εξαιτίας μίας λέξης: λεφτά. Τα χρήματα ήταν που έκαναν τη διαφορά, όχι τόσο από τη μεριά του «καθηγητή», αλλά από εκείνη του προβληματιζόμενου. Η οικειότητα δεν γίνεται παρά να «σκοτώνει» τη συμβολή και τη συμβουλή και, έτσι, ο κάθε άνθρωπος που βαυκαλίζεται από οποιονδήποτε σύνδεσμο γεγονότων που δεν συνταίριαξαν, ώστε να δημιουργήσουν πρόσφορο υπέδαφος στο οποίο θα μπορούσε να κατακαθίσει για να ξεκουραστεί, δεν μπορεί να προτιμά τον φίλο του ή κάποιον κοντινό συγγενή του ώστε να τον βοηθήσει. Αρχής γενησομένης από την έλλειψη σεβασμού, ο πομπός δεν προκύπτει ότι βλέπει στον δέκτη κάποιον στον οποίο μπορεί να βασιστεί πέρα από ένα δεύτερο στάδιο ανακούφισης, το οποίο μπορεί να είναι προσωρινότερο του προσωρινού και να μη βοηθήσει στο τέλος, επειδή η αλήθεια είναι οδυνηρή όταν την ακούς χωρίς να πληρώνεις. Το οξύμωρο είναι ότι, ακόμα και αν δεν είναι τόσο πικρή, πληρώνεις για να γίνει. Στο ντιβάνι, που θα έλεγε και ο Ίρβιν Γιάλομ, υπάρχουν κανόνες: έλλειψη συναισθηματικού δεσίματος, 45 λεπτά της ώρας, απαγορεύσεις που δύνανται να κάνουν τον «ασθενή», μαζί με την απευθείας παραδοχή της επαγγελματικής συναναστροφής με έναν ειδικό, να ακούσει τις συμβουλές και να απαντήσει σε ερωτήσεις που είναι πιθανό ότι τις έχει αναλογιστεί ο ίδιος. Ακόμα πιθανότερο, δε, είναι ότι οι απαντήσεις που λαμβάνει σε σχέση με εκείνες που παίρνει από το οικείο πρόσωπο, αλλά δεν ακούει, έχουν διαφορά μόνο στην καλλιέπεια, στη σειρά των λέξεων.

Για να ευδοκιμήσει η Ψυχολογία βασίστηκε σε καθαρά ψυχολογικά τρικ, «κουμπιά» πάνω στην ατέλεια του ανθρώπου ως οντότητας. Η συμβολή του ψυχολόγου σε ένα πρόβλημα δεν υπονοείται με απόλυτο τρόπο ότι θα ήταν ίδια με την αντίστοιχη ανάλυση ενός φίλου, πάντως το ζητούμενο είναι ο δέκτης και η ζέση του στην αντιμετώπιση δύο διαφορετικών καταστάσεων. Σε μία μεταφορά, αν ο γονιός σού διαμηνύσει ότι είσαι χοντρός και πρέπει να αδυνατίσεις, η αντίδραση μέσω του φαγητού συγκεντρώνει μεγάλο ποσοστό στις πιθανότητες, ανεξαρτήτως αν η ηλικία σου και η εμπειρία που αποκομίζεις από τις διαπροσωπικές σχέσεις σε καθιστούν άνθρωπο αρκετά κατασταλαγμένο ώστε να μπορείς να αντιληφθείς ότι οποιαδήποτε ενθάρρυνση δέχεσαι από ομοαίματα πρόσωπα είναι έμπλεη συναισθημάτων και ανιδιοτέλειας, ώστε να υπάρξεις ως κομψότερος και υγιέστερος με την πρότερη μορφή σου. Αυτή η αντίληψη αποτελεί και το «αγκάθι» και πιθανότατα η πεισματική άρνηση να προκύπτει από τη διάθεση να μην ασκηθεί συναισθηματική εξουσία πάνω σου. Ο γυμναστής ή ο διατροφολόγος σου μπορεί, με τον καιρό, να γίνουν πιο προσβλητικοί από τον πατέρα σου, αλλά η αμοιβή τους σου επιτρέπει να είσαι ασφαλής για το γεγονός ότι υπάρχει ισότιμη σχέση.

Τα τελευταία χρόνια η Ψυχολογία έχασε το ύφος της, όσο και αν υπάρχουν αβοήθητοι άνθρωποι οι οποίοι χρειάζονται όντως μία συμβουλή to the point και κάτι να πιστέψουν και οι οποίοι είναι αναγκαίο να μπορούν να μιλήσουν σε κάποιον που θα είναι εκεί, απορροφημένος από τη δική τους κατάσταση, διότι είναι τόσο μεγάλη η ζήτηση εκείνων που επιθυμούν να γίνουν ψυχολόγοι, που χρειάζονται και οι αντίστοιχοι πελάτες.

Έτσι, καταστάσεις όπως ο κυκλοθυμισμός μπαίνουν στο μικροσκόπιο. Ένα αστείο, που διανεμήθηκε αρκούντως τις τελευταίες εβδομάδες, είναι ότι αν πίνεις τζιν τόνικ είσαι ψυχοπαθής. Το καλύτερο που έχω διαβάσει για το τζιν γράφτηκε από Άγγλο: «Water is composed of two gins. Oxygin and Hydrogin. Oxygin is pure English gin. Hydrogin is gin and water». Τις προάλλες έτυχε και διάβασα ένα κείμενο το οποίο αφορά σε 13 πράγματα που δεν κάνουν οι ισχυρές προσωπικότητες, που στάλθηκε από ένα φίλο ο οποίος ήταν αποσβολωμένος επειδή θεωρεί ότι δεν ανήκει σε κάποια από αυτές τις 13 κατηγορίες ανθρώπων.

Τα παραθέτω:
Δεν ξοδεύουν χρόνο στην αυτολύπηση.
Δεν χαραμίζουν τη δύναμή τους.
Δεν φοβούνται και δεν προσπαθούν να αποφύγουν τις αλλαγές.
Δεν εστιάζουν σε πράγματα που δεν μπορούν να ελέγξουν.
Δεν παλεύουν να ευχαριστήσουν τους πάντες.
Δεν φοβούνται να πάρουν ασφαλή ρίσκα.
Δεν ζουν στο παρελθόν.
Δεν κάνουν τα ίδια λάθη, ξανά και ξανά.
Δεν δυσφορούν με την επιτυχία των άλλων.
Δεν τα παρατάνε με την πρώτη αποτυχία.
Δεν φοβούνται τις στιγμές μοναξιάς.
Δεν πιστεύουν ότι το Σύμπαν τούς χρωστάει.
Δεν περιμένουν άμεσα αποτελέσματα.

Για να είμαι ειλικρινής, η Έιμι Μορίν, που έγραψε το σχετικό βιβλίο, είναι ψυχίατρος και όχι ψυχολόγος. Αλλά μπορείς πολύ άνετα να πέσεις στη λούμπα και να παρασυρθείς.

Έχει δίκιο η Μορίν;

Αν αναλογιστεί κάποιος τους κορυφαίους ανθρώπους στον τομέα τους, θα ήταν δύσκολο να θεωρήσει ότι η ισχύς της προσωπικότητάς τους ήταν αποτέλεσμα ή το πρώτο πρόσημο όλων των καταστάσεων αυτής της λίστας. Δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον ισχυρό άνθρωπο, από τον Χίτλερ ως τον Τζόρνταν και από τον Μακιαβέλι ως τον Κίσινγκερ, που να μη θεωρεί ότι το Σύμπαν δεν του χρωστάει. Δεν μπορώ, επίσης, να φανταστώ έναν ισχυρό άνθρωπο, από τον Αρίστο Ωνάση (του οποίου την ιστορία με την ερωμένη η οποία κάπνισε από τα τσιγάρα του σε μία δεξίωση για να μπορέσει να διαφημίσει το προϊόν του, κάτι που συνέβη, αποποινικοποιήθηκε το κάπνισμα των γυναικών αλλά η ίδια καταστράφηκε) έως τον Μπιλ Γκέιτς και από τον Γουόλτ Ντίσνεϊ ως τον Άλφρεντ Χίτσκοκ να μην εστιάζουν σε πράγματα που δεν μπορούν να ελέγξουν. Δεν μπορώ να φανταστώ τον Γουίνστον Τσόρτσιλ να μην κάνει το ίδιο «λάθος» ξανά και ξανά ή την Μπέτι Ντέιβις να χαίρεται με την επιτυχία της Τζόαν Κρόφορντ. Δεν μπορώ να φανταστώ κάποιον από τους αναφερθέντες να μην περιμένει άμεσα αποτελέσματα, ανεξαρτήτως αν, τελικά, η αποτυχία θα έκανε γκελ στο μυαλό τους και θα δοκίμαζαν ξανά. Και, ασφαλώς, δεν βλέπω, σε μία ισχυρή προσωπικότητα, κάτι άλλο από τη μονομανία της επιτυχίας.

Και δεν φοβούνται να πάρουν ασφαλή ρίσκα; Τι γίνεται με τα ανασφαλή τότε; Ποιος θα τα πάρει αν όχι κάποιος με τεράστια ισχύ στην προσωπικότητά του; 

Ανεξαρτήτως, ωστόσο, αν η Μορίν έχει δίκιο και αν η 13δα της είναι πειστική, ή κάποια σημεία της έστω, το ζητούμενο στην περίπτωση είναι η επιρροή που ασκεί. Συνήθως οι άνθρωποι είναι μπερδεμένοι ή κουρασμένοι και όταν η προσωπικότητά σου «παίζεται» στο αν φοβάσαι τις στιγμές μοναξιάς ή όχι, είναι αρκετά πιθανό, ειδικά με τα τωρινά δεδομένα που το παιχνίδι στην αλάνα δεν υπάρχει ως επιλογή, να αναζητήσεις λύση για το πρόβλημά σου; Ποιο; Τη μοναξιά, ένα θέμα που είναι καρφιτσωμένο στις φοβίες των ανθρώπων ανά τους αιώνες πάρα πολύ λογικά. Σε λίγο η ψυχολογική κλάκα θα μας προσκαλέσει στις αγκάλες της επειδή φοβόμαστε το σκοτάδι, επειδή σιχαινόμαστε τις κατσαρίδες, επειδή καπνίζουμε το τσιγάρο με το δεξί χέρι και το σβήνουμε με το αριστερό.

Είναι κάπως θλιβερό για το ανθρώπινο είδος, τουλάχιστον στο δυτικό κόσμο, σε ένα μέρος που τα όντα έχουν φάει και έχουν πιει αρκετά για να μην πεθάνουν, έχουν πάθει σήψη με την απόλαυση των προϊόντων, να αποζητά οποιαδήποτε βοήθεια για ατέλειες που πριν από 30 χρόνια ουδείς ασχολούνταν μαζί τους. Ασπάζομαι την ψυχολογική υποστήριξη για εκείνους που βρίσκονται ένα βήμα πριν την αυτοκτονία,που περνούν ποιοτικά χρόνια αλλάζοντας πάνες, που τους καταδυναστεύει η πεθερά, που θέλουν να ξεπεράσουν μία απώλεια. Όχι, όμως, για εκείνους που αλλάζει η διάθεσή τους, που βιώνουν τη θλίψη τους, που δεν θέλουν να αντιμετωπίσουν τις ευθύνες τους, που δεν επιθυμούν μετωπικές συγκρούσεις, που μιλάνε δυνατά στον εαυτό τους. Είναι απαράδεκτο τέτοια ζητήματα να γίνονται τροφή για θηρία που χρεώνουν 30 ευρώ το κεφάλι για 45 λεπτά. Ακόμα και αν είναι λογικό, είναι αξίωμα ότι ο άνθρωπος πρόκειται να βιώσει τόσες φουρτούνες και άλλες τόσες στο ταξίδι του. Όπως αλλάζουν οι άνεμοι, έτσι αλλάζει και η ψυχοσύνθεσή μας, διότι είμαστε φτιαγμένοι με τα ίδια υλικά με τη φύση, με υδρογόνο, οξυγόνο, άζωτο και βάση τον άνθρακα και είμαστε κινητή αλλαγή. Είναι αποκαρδιωτική η διύλυση του κώνωπα την εποχή που το μεγαλύτερο πρόβλημα είναι η επαφή, κάτι, δηλαδή, που από τον πρωτόγονο άνθρωπο υπάρχει ως επέκταση της προσωπικότητάς του. Αντί, λοιπόν, η Ψυχολογία να εστιάσει στον Κιμ Γιονγκ-ουν και τα πυρηνικά, πάει στη 18χρονη Δήμητρα, που τη χώρισε ο γκόμενός της επειδή είχε ψύχωση με την καθαριότητα και τη ρωτάει αν το γεγονός ότι δεν θέλει χνούδια στο σπίτι οφείλεται σε μία απότομη συμπεριφορά της μητέρας της όταν ήταν 4 χρονών. Από την ίδια ψυχολόγο που μετά την τέταρτη μαργαρίτα πέρασε γενεές δεκατέσσερις τον Αντώνη από την Άνω Δημητσάνα, ο οποίος τη χώρισε επειδή ξύπνησε και την είδε από πάνω του να τον απειλεί με μαχαίρι. Ή κάτι τέτοιο.
Τα μολυσμένα ύδατα της Ψυχολογίας Τα μολυσμένα ύδατα της Ψυχολογίας Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 5:39 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.