Οι πέντε κύκλοι


Το απόλυτο κοινωνικοπολιτισμικοπολιτικό φεστιβάλ του κόσμου μας είναι αθλητικό. Στη δημοσιογραφική πιάτσα η αθλητική δημοσιογραφία βιώνει ένα συγκαλυμμένο ρατσισμό.
Δεν είναι ότι δεν έχει βρει τη θέση της στη συνολική δημοσιογραφία, είναι ότι είναι αθλητική. Έχει, δηλαδή, έναν προσδιορισμό που την κατατάσσει σε μία συγκεκριμένη κάστα. Αλλά αυτή η κάστα έχει τους Ολυμπιακούς Αγώνες, κάτι, δηλαδή, που κανένα άλλο είδος δημοσιογραφίας δεν μπορεί πραγματικά να γνωρίσει.

Μπορεί να έβλεπες ποδηλασία και να έχανες την πρώτη διεθνή ήττα του Αλεξάντερ Καρέλιν στη ζωή του. Στον τελευταίο αγώνα ελληνορωμαϊκής πάλης που έδωσε. Την πιο συναρπαστική αθλητική στιγμή όλων των εποχών. Είναι, σοβαρά, η πιο συναρπαστική. Ο Καρέλιν, το 2000, ήθελε να κλείσει την καριέρα του με ένα χρυσό ολυμπιακό μετάλλιο. Οι θεατές πήγαν στο γυμναστήριο του Σίδνεϊ και σε ένα 80% δεν είχαν ιδέα τι είναι η ελληνορωμαϊκή πάλη ή τους κανόνες της, αλλά ήθελαν να βρεθούν σε ακόμα μία παράσταση αυτού του γίγαντα. Ο Καρέλιν είχε να χάσει σε αγώνα ελληνορωμαϊκής πάλης από το 1987 και τότε είχε χάσει από Σοβιετικό. Αυτή ήταν η δεύτερη ήττα στην καριέρα του και η πρώτη είχε έρθει επίσης από Σοβιετικό. Ο Καρέλιν δεν είχε χάσει ποτέ από παλαιστή εκτός Σοβιετικής Ένωσης και για 13 χρόνια δεν είχε χάσει από κανέναν. Ήταν ο πιο ρωμαλέος παλαιστής στον κόσμο. Όταν ο Καρέλιν έχανε πόντο σε αγώνες ήταν είδηση. Ήταν σαν νίκη για τον αντίπαλο. Οι αντίπαλοι του Καρέλιν έμπαιναν στο ταπί για να χάσουν.
Δύο Αμερικάνοι δημοσιογράφοι είδαν τον τελικό προκειμένου να γράψουν θέμα για τον Καρέλιν. Μέχρι να τελειώσει ο αγώνας με τον Γκάρνερ, δεν είχαν ιδέα ότι ο αντίπαλος του Ρώσου ήταν Αμερικανός.

Καταρχάς εδώ πρέπει να ειπωθεί ότι ζηλεύω το φίλο μου τον Αντώνη που πριν από 21 χρόνια ο πατέρας του έκλεισε εισιτήρια για το ΟΑΚΑ και εκείνη τη μέρα του Ευρωμπάσκετ του 1995 είδε τη Γιουγκοσλαβία να παίζει με την Ιταλία. Δεν ήταν η όποια Γιουγκοσλαβία. Ήταν η Γιουγκοσλαβία 4 χρόνια μετά την τιμωρία, στην πρώτη διεθνή εμφάνισή της, η πλήρης Γιουγκοσλαβία, που μόνο στην Ατλάντα, ένα χρόνο μετά, εμφανίστηκε με αυτή τη μορφή. Πόσω μάλλον αυτούς τους δύο οι οποίοι πήγαν να κάνουν θέμα για έναν Ρώσο που δεν είχαν ξανακούσει και βρέθηκαν στην ήττα του, στο πιο συγκλονιστικό, πιο συναρπαστικό, πιο έντονο, εκστατικό, αποτρόπαιο μεμονωμένο γεγονός στην ιστορία των Ολυμπιακών Αγώνων. Δεν έχω πρόβλημα να πω ότι στην εμβέλεια της γνώσης μου για τη διοργάνωση, μόνο τα 4 χρυσά του Τζέσε Όουενς στο Βερολίνο ξεπερνούν τη συγκεκριμένη στιγμή. Μόνο.

Και όταν ο Γκάρνερ έκατσε για τη συνέντευξη Τύπου, είπε: «Γουάου, αυτό είναι πολύ κουλ. Δεν έχω ξανακάνει συνέντευξη Τύπου». Και όταν τον ρώτησαν αν θεωρούσε ότι μπορούσε να νικήσει το Ρώσο, απάντησε: «Όσο αναπτυσσόμουν, συνήθιζα να παλεύω με αγελάδες στη φάρμα μας».
Είναι μόνο μία ιστορία. Φανταστείτε να συνέβαινε το 1976 ή το 1988, στη δίνη του Ψυχρού Πολέμου ή παρά το γεγονός ότι ο Μικαήλ Γκορμπατσόφ φωτογραφήθηκε με τσάντα Λουί Βιτόν.

Στη λίστα με τις κορυφαίες στιγμές υπάρχουν επίσης:
Dream Team.
-Τα δεκάρια της Κομανέτσι στο Μόντρεαλ το 1976.
-Τα χρυσά της Βίλμα Ρούντολφ στη Ρώμη το 1960.
-Το τέταρτο διαδοχικό χρυσό του Καρλ Λιούις στο μήκος, το 1996 στην Ατλάντα.
-Τα πέντε σερί του Στίβεν Ρέντγκρεϊβ στην κωπηλασία.
-To αίμα στο νερό (Ουγγαρία-Σοβιετική Ένωση στο πόλο το 1956, του Αγίου Νικολάου, τη μέρα που ο Ούγγρος Λάζλο Παπ κατέκτησε το τρίτο διαδοχικό μετάλλιό του στο πόλο, δύο μήνες αφού μπήκαν τα τανκς στη Βουδαπέστη.
-Το έβδομο χρυσό του Μάικλ Φελπς στο Πεκίνο, στα 100μ. πεταλούδα.

Ασφαλώς, τούτη η λίστα, σε ένα μέτρο σπάει το κοντέρ της αντικειμενικότητας. Έξω τα τέσσερα της Φάνι Μπλάνκερς Κουν στο Λονδίνο, οι κούρσες του Γιουσέιν Μπολτ στο Πεκίνο, τα τρία διαδοχικά των Κουβανών στο βόλεϊ Γυναικών (το ένα με ανατροπή επί της Ρωσίας από 2-0), τα χρυσά του Κίραλι σε βόλεϊ σάλας και μπιτς βόλεϊ, ο ξυπόλητος πρίγκιψ Μπικίλα στους Ολυμπιακούς της Ρώμης το 1960, το δεύτερο διαδοχικό χρυσό του Λιν Νταν στο μπάντμιντον, τα τρία διαδοχικά των Κουβανών Τεόφιλο Στίβενσον και Φελίξ Σαβόν στην πυγμαχία, τα τρία δευτερόλεπτα στον τελικό μπάσκετ του Μονάχου το 1972, το τριπλέτε (5.000, 10.000, Μαραθώνιος) του Εμίλ Ζάτοπεκ στο Ελσίνκι το 1952 για όνομα του Θεού, η ιστορία του Τζιμ Θορπ, η υπερπροσπάθεια της Γκαμπριέλε Άντερσεν-Σέις το 1984, το Golden Slam της Στέφι Γκραφ το 1988, τα τέσσερα του Καρλ στο Λος Άντζελες το 1984, η υπόθεση του Μπεν Τζόνσον, η κυριαρχία του Βιτάλι Σέρμπο στην ενόργανη στη Βαρκελώνη το 1982, η κούρσα στα 200μ. του Μάικλ Τζόνσον στην Ατλάντα, οι νίκες του Χικάμ ελ Γκερούζ στην Αθήνα, η επικράτηση της Νιγηρίας στο ποδοσφαιρικό τουρνουά του 1996, ο Πάαβο Νούρμι, ουφ...

Αυτή η λίστα είναι ακριβώς ό,τι οι Ολυμπιακοί Αγώνες. Αν βρίσκεσαι κάπου, χάνεις κάτι άλλο. Είναι ένας νόμος, που όσο δεν γίνεται να τον παραβλέψεις, άλλο τόσο άχρηστος καθίσταται. Οι πολλές επιλογές είναι τόσο άσχημες όσο και η έλλειψη επιλογής. Όμως, να βρίσκεσαι στο γυμναστήριο του βόλεϊ, όταν η Εθνική «αυτοκτονεί» στον προημιτελικό με τις ΗΠΑ, και την ώρα που ο Πανταλέων καρφώνει έξω να ξεκινά η κούρσα της Χαλκιά στα 400μ. με εμπόδια, έχει την ουσία που κάνει το παιδί να ερωτεύεται τα σπορ, να κολλάει στις διοργανώσεις του καλλιτεχνικού πατινάζ και της συγχρονισμένης κολύμβησης, να κοιτάζει την τηλεόραση δίχως να γνωρίζει τους κανόνες.

Η αγαπημένη προσωπική στιγμή μου στους Ολυμπιακούς δεν είναι καν στη λίστα. Είναι τα 4Χ100μ. ελεύθερο στο Σίδνεϊ. Είχα ερωτευθεί τον Ίαν Θορπ πριν καν τον δω και τα πρωινά του Σεπτέμβρη του 2000, της αυστραλιανής Άνοιξης, η κολύμβηση ήταν το κλου. Ο Θορπ έπεσε πρώτος στο τελευταίο γύρισμα, ο Γκάρι Χολ τζούνιορ, δεινός σπρίντερ, τον προσπέρασε, ο Θορπ κατάφερε στο τέλος και νίκησε με τους υπόλοιπους Αυστραλούς. Η ιστορία από πίσω, βέβαια, ήταν πολύ πιο συναρπαστική: ο Χολ είπε ότι «θα τους ξεκουρδίσουμε σαν κιθάρες» (εξ ου και η ειρωνεία στη φωτογραφία), ο Κίραν Πέρκινς είπε ότι «ο Χολ είναι ένας ναρκομανής και η αισθητική μου δεν μου επιτρέπει να ασχοληθώ μαζί του», με αποτέλεσμα να του βάλουν άγριο χέρι από την ολυμπιακή επιτροπή της Αυστραλίας και ο προπονητής των ΗΠΑ αναρωτήθηκε «γιατί η ΔΟΕ δεν βάζει να κάνουν έλεγχο ντόπινγκ στους Αυστραλούς;». Ο Θορπ δεν έκανε καν τον καλύτερο χρόνο σε εκείνη την κούρσα, αφού ο Μάικλ Κλιμ, στο πρώτο πενηντάρι (το οποίο στη σκυτάλη ορίζεται για επίσημος χρόνος), έκανε παγκόσμιο ρεκόρ. Αλλά ήταν ψηλός, ξανθός, δεν καταλάβαινες καν ότι κολυμπάει, ό,τι πλατσούρισμα παρέπεμπε σε δύναμη μωρού, αλλά η χεριά και η ταχυδύναμή του ήταν ανεξέλεγκτες (την επόμενη μέρα, βέβαια, έχασε στο αγώνισμά του, τα 200μ. ελεύθερο, από τον Πιέτερ φαν ντερ Χούγκεμπαντ· τον Ολλανδό Τζόκερ, που όταν χαμογελούσε με την καρδιά του έμοιαζε λίγο πιο ειρωνικός από τη Μόνα Λίζα, μέχρι να δω το Dark Knight Rises η λίστα με τους αγαπημένους Τζόκερ μου ήταν η εξής: Πιέτερ φαν ντερ Χούγκεμπαντ, Τζακ Νίκολσον, Χιθ Λέτζερ. Τώρα είναι: Χιθ Λέτζερ, Τζακ Νίκολσον, Πιέτερ φαν ντερ Χούγκεμπαντ. Αυτή η παρένθεση πρέπει να είναι 9 μποφόρ στο Κάβο Ντόρο).

Μετά ήρθε ο Μάικλ Φελπς, ο κατά τη γνώμη μου νούμερο 2 αθλητής για να δει κάποιος στους Ολυμπιακούς. Το βίτσιο είναι ότι προτιμάται η κολύμβηση από το στίβο, αλλά ο Γιουσέιν πάει για τρίτο συνεχόμενο χρυσό στα 100μ., οπότε κομμένη η συζήτηση. Ο Φελπς ήταν τόσο καλός, που το 2004, πριν καν κλείσει τα 20, είχε μπει στη συζήτηση για τα 8 χρυσά μετάλλια, να σπάσει δηλαδή το ρεκόρ του Μαρκ Σπιτς από το Μόναχο το 1972. Ο Θορπ είχε πει ότι αυτό δε γίνεται, ο Φελπς κόλλησε το απόκομμα της συνέντευξης στο δωμάτιό του, στην Αθήνα πήρε 6+2 χάλκινα (με την απίστευτη ομάδα των Νοτιοαφρικανών στα 4Χ100μ. ελεύθερο και πίσω από τους Θορπ και Φαν ντερ Χούγκεμπαντ στην κούρσα του αιώνα στα 200μ. ελεύθερο), αλλά ο καιρός ερχόταν. Στο Λονδίνο, το 2008, ήταν ένα τέρας σε αποστολή. Αλλά ακόμα και εκεί έπρεπε να γίνουν δύο πράγματα: ο Τζέισον Λίτζακ να κολυμπήσει όπως δεν είχε κολυμπήσει ξανά άνθρωπος για να περάσει τον Αλέν Μπερνάρ στα 4Χ100μ. ελεύθερο και να γίνει εκείνη η απίθανη κούρσα στα 100μ. πεταλούδα, που ακόμα ουδείς ξέρει αν ο Φελπς νίκησε τον Μίλοραντ Τσάβιτς, η μόνη κούρσα του που έκανε απλώς ολυμπιακό ρεκόρ και όχι παγκόσμιο, αλλά πάντως η αντιμετώπιση στα τελευταία μέτρα του έδειχνε μία αθλητική ιδιοφυΐα. Νομίζω ότι για τον κορυφαίο Ολυμπιονίκη όλων αυτός ο χαρακτηρισμός στέκει δίχως να υπάρχει υπερβολή.

Μετά το 2008 και πριν το 2012, ο Φελπς δεν την πάλεψε. Οι παπαράτσι τον φωτογράφισαν να κάνει μαριχουάνα. «Είχα φτάσει στο σκοτεινό σημείο που δεν ήθελα να είμαι πια ζωντανός». Έκανε να βγει από το σπίτι 4 μέρες. Για να κάνει καμιά προπόνηση στο κολυμβητήριο το ΠΣΚ ο Μπομπ Μπόουμαν, προπονητής του, έφερνε διασημότητες των ΗΠΑ ώστε να την παρακολουθήσουν. Μηνύματα όπως, «είμαι εδώ και περιμένω την προπόνησή σου, θα έρθεις;», έφταναν στο κινητό του. Λίγο πριν ξεκινήσουν οι Ολυμπιακοί, ο Φελπς είχε έναν τρικούβερτο καβγά με τον Μπόουμαν. Στο Πεκίνο σχεδόν δεν μιλούσαν.

Έμεινε, στον τελικό των 400μ. μεικτή ατομική, εκτός βάθρου. Και μετά νίκησε. Νίκησε στα 100μ. πεταλούδα και στα 200μ. μεικτή ατομική και έχασε για 5 εκατοστά του δευτερολέπτου στα 200μ. πεταλούδα από τον Τσαντ λε Κλος, κάτι που ο Μπόουμαν θεώρησε το μεγαλύτερο κατόρθωμά του, αφού «είχαμε να προπονηθούμε τρία χρόνια σε αυτό το αγώνισμα». Νίκησε με τις ΗΠΑ στα 4Χ200μ. ελεύθερο και στα 4Χ100μ. μεικτή ομαδική. Ήταν δεύτερος με τις ΗΠΑ στα 4Χ100μ. ελεύθερο, πίσω από τους Γάλλους του Γιανίκ Ανιέλ. Μετάλλια 6, σύνολο 22. Τα 18 χρυσά. Και μετά αποσύρθηκε.

Το έριξε στο γκολφ. Και όταν μπήκε ξανά για πλάκα στην πισίνα, μόνο πλάκα δεν ήταν. Ο Μπόουμαν είπε, «ωχ, όχι πάλι», εξομολογούμενος τις αϋπνίες του τα χρόνια του Κυνηγιού του Μεγάλου Θησαυρού. Αλλά ο Φελπς, με τέσσερις Ολυμπιακούς στην πλάτη, κοντά στα 30 χρόνια του, ήταν τελείως διαφορετικός. Απομυζώντας όλους τους δαίμονες του πρωταθλητισμού, που τον έκαναν τον σπουδαιότερο όλων, του έμεινε ο αθλητισμός. Τα καλά της εμπειρίας και να ταιριάζεις σε όποιο υπερήρωα έχει φανταστεί το ανθρώπινο μυαλό ή έχει υπάρξει από πολύ νωρίς. Δηλαδή, όταν έχεις 22 μετάλλια σε 23 τελικούς Ολυμπιακών Αγώνων (εξαιρουμένων εκείνων του 2000) και τα 18 είναι χρυσά, όταν στο μόνο τελικό που δεν έχεις βρεθεί στο βάθρο ήσουν απλώς τέταρτος και όταν έχεις το πιθανότατα πιο αρμονικό κορμί που έχει εμφανιστεί ποτέ σε πισίνα, πρώτον επιτρέπεται να κάνεις κάνα μπάφο πού και πού και, από τη στιγμή που το σύστημα λειτουργεί να σε τιμωρεί με το γάντι και, δεύτερον, έχεις περάσει μία δεκαετία ολόκληρη ως κινούμενο inspirational video, κάνοντας χρόνους που δεν έχεις ξανακάνει και, κατά συνέπεια δεν έχουν ξαναγίνει, νικώντας κάτω από οποιαδήποτε συνθήκη ή αναγκάζοντας το ίδιο το σύστημα να σε στέψει νικητή, αφού κατάφερες να είσαι εκεί, ακόμα κι αν πιθανώς δεν ήσουν, τότε, έχοντας ζήσει αυτή τη ζωή, όντας ο αναμφισβήτητα κορυφαίος κολυμβητής όλων των εποχών, ένας αλχημιστής στην πεταλούδα, ένας μαθητευόμενος μάγος στο ελεύθερο που στο τέλος κατακτά το χρυσό μετάλλιο σε ένα από τα πλέον κλασικά αγωνίσματα, δεν μπορεί παρά, όταν διαβαίνει το σκοτεινό μέρος του για να βγει στο φως, να πάθει την απαραίτητη εμπλοκή. Από την άλλη μεριά, όμως, τούτη η δωδεκαετία, που ουδείς μπορεί να φανταστεί πόσο ανυπόφορη ήταν, έγινε το εφόδιο ώστε να μπορεί να εντρυφήσει στην αληθινή αθλητική χαρά. Ο Φελπς του 2012, πριν τους Ολυμπιακούς του Λονδίνου, όταν, χαλαρός, όδευε στο πρώτο φινάλε του, ήταν εκείνος ο θυμωμένος τύπος που, στη μεταφορά του Call me Maybe από την ομάδα των ΗΠΑ, έκανε σφοδρή παρατήρηση σε εκείνον που τον κατέγραφε με την κάμερα. Ο Φελπς του 2016 είναι ο οδηγός του αυτοκινήτου που παίρνει μέρος στο καραόκε της ομάδας κολύμβησης και, μάλιστα, τραγουδάει με όλη την ψυχή του.

Για να λέμε και την αλήθεια, όταν φθάνεις στο σημείο των 5 Ολυμπιακών, όπως, ας πούμε, ο Σπύρος Γιαννιώτης, που θα αποχαιρετήσει την αθλητική δράση ακριβώς όπως επιθυμεί, η φιλοσοφία είναι τελείως διαφορετική και κάπως ανατολίτικη και δύσκολα μπορεί να φανταστεί κάποιος ότι λες αλήθεια. Φυσικά ο Φελπς και ο Γιαννιώτης θέλουν να νικήσουν και κατά τη διάρκεια της προσπάθειας θα είναι δολοφονικά ανταγωνιστικοί, αλλά όταν τελειώσουν όλα, το μυαλό θα λειτουργήσει φιλοσοφημένα και θα αντιδράσει με τον ίδιο τρόπο που έχει απορροφήσει τον αθλητισμό, με την πιο ώριμη επιστροφή στα μικράτα, όταν σημασία είχαν οι χεριές και η προπόνηση ήταν ένα μέρος εκτόνωσης ενέργειας. Την τελευταία διετία ο Αμερικανός κάνει προπόνηση σε εξωτερικό κολυμβητήριο, για να μπορεί να απολαμβάνει τον καιρό.

Ο Γιουσέιν Μπολτ, παραδείγματος χάρη, δεν έχει περιθώριο για χάσιμο. Δεν είναι εκείνος που έχει μείνει μόνος στην αθλητική μυθιστορία: θέλει να τα καταφέρει στο Ρίο. Να γίνει ο πρώτος που νικάει τρεις διαδοχικές φορές σε τελικό Ολυμπιακών Αγώνων στα 100μ. Είναι διαφορετικό. Για αυτό και παίρνει την πρώτη θέση σε ό,τι αναμένεται με περισσότερη λαχτάρα.

Τούτο το κείμενο, γεμάτο φληναφήματα, επρόκειτο να διεκδικήσει την αφιερωματική θέση για τους 28ους Ολυμπιακούς Αγώνες, που έχουν Τελετή Έναρξης τα ξημερώματα του Σαββάτου στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Πολύ γρήγορα ο σκοπός απέκτησε μουσειακή σημασία, παρ' όλα αυτά προχώρησε. Για 16 μέρες, ένα κοινωνικοπολιτιστικοπολιτικό φεστιβάλ, η ανώτερη εκδήλωση του πλανήτη Γη, θα είναι αθλητικό. Και αν το παρατηρήσετε ελαφρώς, θα σας δημιουργήσει ένα είδος συναισθηματικής εξάρτησης: το σκοτάδι και τα φώτα στο Μαρακανά, οι σημαίες, τα ουρλιαχτά, η φλόγα και μετά οι αθλητές, μία τηλεόραση αναμμένη που μετά από λίγες μέρες δεν θα κλείνει λόγω συνήθειας και οι μέρες που πέφτουν θύμα της αντίστροφης μέτρησης μέχρι, όσο πλησιάζει το τέλος της διοργάνωσης, να γίνονται βαριές από τη μελαγχολία, είναι καταστάσεις ανεκτίμητες. «Την επόμενη φορά θέλω να είμαι κι εγώ εκεί». 
Οι πέντε κύκλοι Οι πέντε κύκλοι Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 11:06 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.