Τα σπασμένα φτερά του ολοκληρωτισμού


Κάθε τραγωδία δεν είναι η ίδια, αν θέλουμε να είμαστε ειλικρινείς. Παρά το γεγονός ότι η βάση τους είναι αντικειμενική και βασίζεται στην απώλεια, ο σχηματισμός της τραγωδίας την κάνει να ζει στα ασκίαστα μέρη της λαμπερής ημέρας, πίσω από τους βράχους της φύσης που στέρησαν τη ζωή σε ανθρώπους.
Κάθε τραγωδία μιλάει διαφορετικά μέσα μας, αν και συμπεριφορισιακά δεν υπάρχει τεράστια διαφορά. Είναι το ίδιο. Επιθέσεις, νεκροί, κάποιος τις προάλλες σκοτώθηκε προσπαθώντας να μπει στο μετρό από το παράθυρο. Μοιάζουν όλα το ίδιο. Αλλά η τραγωδία δεν είναι μία μαζική κατάσταση. Χρειάζεται, κυρίως, να έχει ιστορία από πίσω.

Δεν είναι απαραίτητο ότι η ιστορία θα ακολουθεί το τετράπτυχο ύβρις-άτη-νέμεσις-τίσις, αν και συνήθως δεν μπορεί να μην κρύβεται κάτι από αυτό. Αυτό είναι μόνο μία από τις λεωφόρους που παίρνει. Μπορεί να είναι κάτι διαφορετικό. Ένα εσωτερικό δράμα. Μία βρώμικη κουρελού της ψυχής. Μία μετακόμιση. Το τέλος της «Αυλής των Θαυμάτων» του Καμπανέλλη. Στη δουλειά που βρίσκομαι δύναμαι να διαβάζω για τραγωδίες. Πολλές φορές είμαι απαθής και κάποιες πιάνω τον εαυτό μου να είναι απαθής, που σημαίνει ντόμινο: ντρέπομαι που είμαι απαθής και μετά ντρέπομαι που ντρέπομαι. Από όλα όσα έχω διαβάσει, αυτό που θυμάμαι τώρα είναι η επιστολή ενός παιδόφιλου, που έχει απαγορεύσει στον εαυτό του να βγαίνει από το σπίτι για να μη βρίσκεται κοντά σε παιδιά, η ανυπόφορη συνειδητοποίηση ότι ο πόθος του είναι απαγορευμένος ασχέτως αν είναι ποινικά κολάσιμος.

Στον αθλητισμό, βεβαίως, η λέξη «τραγωδία», όπως και πολλές άλλες πομπώδεις, χρησιμοποιείται καθ’ εκάστη. Δεν είναι σωστό, αν και είναι θεμιτό, αλλά δεν είναι και λάθος. Ο αθλητισμός υποτίθεται ότι, για όσους ασχολούμαστε, νοστιμεύει τη ζωή. Και για αυτό η πτώση ενός ανθρώπου ή μίας ομάδας, ειδικά δε πάνω στη λάμψη τους, πάνω στο σημείο ακμής στο οποίο φαντάζουν αδιάβλητοι, είναι μία ιστορία που έχει τα χαρακτηριστικά της τραγωδίας. Χρησιμοποιούμε τη λέξη, όπως και εκείνη του δράματος, εξισώνοντας την έννοιά τους, αν και η τραγωδία βρίσκεται μέσα στο δράμα, όπως η κωμωδία και ο διθύραμβος. Το δράμα είναι η συνολική κατάσταση των πράξεων του εαυτού μας που δεν αφορούν σε φυσικές ανάγκες.

Μία μέρα πριν ξεκινήσουν οι Ολυμπιακοί Αγώνες- και με την ισχυρή πεποίθηση ότι μάλλον, για δύο εβδομάδες, αυτό το απόλυτο κοινωνικό φεστιβάλ θα είναι το κλου της υπόθεσης- η τραγωδία παίρνει την ολυμπιακή δάδα. Και αφορά σε μία ιστορία για την ενόργανη γυμναστική σε επίπεδο Γυναικών.
Το συγκεκριμένο άθλημα σημαίνει πολλά για τους Ολυμπιακούς Αγώνες, ειδικά σε επίπεδο Γυναικών. Όταν η Μαίρη Λου Ρέτον κέρδισε, με το άλμα, το χρυσό μετάλλιο στο Λος Άντζελες, η πρώτη Αμερικανίδα που τα κατάφερε, έγινε το πρόσωπο της Kellogs. Πρακτικά, οι γυμνάστριες είναι οι πιο αξιαγάπητες ολυμπιονίκες. Δεν νομίζω ότι υπάρχει κάποιος που θα κάνει μία λίστα από τις κορυφαίες ολυμπιακές στιγμές και δεν θα έχει τα δεκάρια της Νάντια Κομανέτσι στο Μόντρεαλ στο τοπ 5. Ακόμα και αν θεωρεί ότι η Ρουμάνα ευνοήθηκε από την ελαστικότητα των κριτών, οι οποίοι δεν έδωσαν στην Όλγκα Κόρμπουτ εκείνο που της άξιζε στο απίστευτο πρόγραμμά της των ασύμμετρων ζυγών στο Μόναχο, 4 χρόνια νωρίτερα, είναι αδύνατον να μην αναγνωρίσεις ότι σε εκείνο το σημείο η ενόργανη γυμναστική απογειώθηκε στις συνειδήσεις, όπως ποτέ δεν κατάφερε να το κάνει η, πιονέρος παρ’ όλα αυτά, Λαρίσα Λατίνινα των 18 μεταλλίων. Από όπου και να το πιάσεις- το γεγονός ότι το μποϊκοτάζ στους Ολυμπιακούς του Μόντρεαλ έγινε μόνο από αφρικανικές χώρες, σε αντίθεση με τις δύο επόμενες διοργανώσεις, ότι όλες οι σπουδαίες γυμνάστριες εκείνης της δεκαετίας είχαν δώσει το «παρών», ότι άφησε πίσω της την Αγία Τριάδα της σοβιετικής γυμναστικής, δηλαδή την Κόρμπουτ, τη νεαρή Νέλι Κιμ και φυσικά τη δυναμική Λουντμίλα Τουρίτσεβα- είναι μία από τις κορυφαίες στιγμές στην Ιστορία, προσωπικά, σε λίστα που έφτιαξα προσφάτως, την έχω στην τρίτη θέση, κάτω από τον Γκάρνερ και τον Όουενς και πάνω από την Dream Team. Φυσικά, η επιστημονική προσέγγιση μπορεί να αλλάξει την προσέγγιση, αλλά εδώ πρόκειται για κάτι σαν το κοινό αίσθημα.

Η Κομανέτσι πήγε στη Μόσχα, το 1980, και ήταν εξίσου καλή. Στο Μόντρεαλ πήρε τρία χρυσά, ένα ασημένιο και ένα χάλκινο, στην πρωτεύουσα της Σοβιετίας- και μία από τις δύο του Ψυχρού Πολέμου- δύο χρυσά και δύο χάλκινα. Το ένα από τα χρυσά ήρθε στη δοκό ισορροπίας. Και σε αυτό το αγώνισμα, δυνητικά, είχε χαθεί, δύο εβδομάδες πριν τους Αγώνες, η ευκαιρία για μία μεγάλη μάχη. Επίσης, ταυτοχρόνως είχε χαθεί και η προοπτική για μία ανθρώπινη ζωή γεμάτη λάμψη. Και μερικές φορές, επικεντρωμένος σε δύο καταστάσεις που χάνονται μαζί, μπορεί να ξέρεις ποιο είναι αντικειμενικά το πιο σημαντικό, αλλά δεν είσαι και σίγουρος, κατάλαβες; Δηλαδή δεν είμαι σίγουρος ότι η Γέλενα Μούχινα δεν θεωρεί ότι η μεγαλύτερη ζημία στη ζωή της, μία ζωή που το μεγαλύτερο μέρος της έζησε ως ανάπηρη, δεν έγινε με την απουσία της από τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 1980. Δεν υπάρχει βεβαιότητα ότι αυτή η κατάσταση δεν την έκανε, στα ψυχικά συντρίμμια από τον οργανικό σεισμό που διέλυσε το κτίριό της, κουρέλι περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.

Στο Ευρωπαϊκό Πρωτάθλημα της Πράγας, το 1977, εμφανίστηκε η 17χρονη Γέλενα Μούχινα. Ένα κοριτσάκι μινιόν- όπως τα περισσότερα, κάτι που μετέτρεψε σε κύκνο τη Σβετλάνα Χόρχινα*- το οποίο ήταν μία τυπική Σοβιετική γυμνάστρια με περισσότερο ταλέντο από τις υπόλοιπες. Η Μούχινα δεν έλειψε από το βάθρο σε καμία από τις περιπτώσεις: πήρε το ασημένιο στο σύνολο, το χρυσό στους ασύμμετρους ζυγούς μαζί με την Κομανέτσι, στις ασκήσεις εδάφους μαζί με τη συμπατριώτισσά της Μαρία Φιλάτοβα και στη δοκό ισορροπίας μόνη της, ενώ στο άλμα πήρε το χάλκινο. Ένα χρόνο μετά, στο Παγκόσμιο του Στρασβούργου, έλειψε μόνο από το άλμα. Πήρε το χρυσό στο ομαδικό, στο σύνολο και στις ασκήσεις εδάφους και το ασημένιο στους ασύμμετρους ζυγούς- έχασε από την Αμερικανίδα Μάρσια Φρέντερικ (η οποία προφανώς αδικήθηκε από το μποϊκοτάζ των ΗΠΑ στους Ολυμπιακούς)- και στη δοκό ισορροπίας, αφού έχασε από την Κομανέτσι. Αλλά επρόκειτο για λεπτομέρειες. Το ζητούμενο για τις Σοβιετικές γυμνάστριες ήταν να βρεθούν στην καλύτερη κατάστασή τους στους Ολυμπιακούς της Μόσχας. Μάλιστα, η Ιστορία έδειξε ότι για τα κορίτσια που δημιουργήθηκαν μετά τα μέσα της δεκαετίας του ’70, αυτή ήταν η μόνη σοβαρή ευκαιρία τους σε διοργάνωση πέντε κύκλων: ούτως ή άλλως η ενόργανη γυμναστική είναι ένα θνησιγενές άθλημα, αλλά και το γεγονός ότι οι Σοβιετικοί δεν πήγαν στο Λος Άντζελες το 1984 δεν βοηθούσε την κατάσταση.

*Όταν παίζω και ξαναπαίζω στο κεφάλι μου το βίντεο της Χόρχινα να πέφτει από τους ασύμμετρους ζυγούς στην Αθήνα το 2004, συμβαίνει κάτι σχεδόν δεδομένα: ο ενθουσιασμός μου είναι ίδιος με την ενόχλησή μου. Το ίδιο συμβαίνει με την ίδια τη Χόρχινα, όπως και με την παλαίμαχη, πλέον, Ρωσίδα Γεκατερίνα Γκάμοβα. Ξέρετε, στον Πάνερμο έχει χήνες. Είναι σπουδαίο που έχει χήνες, διότι οι άνθρωποι που γνωρίζουν λένε, πάμε να δούμε τις χήνες. Τις προάλλες τις κυνηγούσε η ανιψιά μου. Οι χήνες έχουν τα μάτια τους στην ίδια θέση όλη την ώρα και ποτέ δεν τα ανοιγοκλείνουν. Αν και το καλούπι τους είναι αξιαγάπητο, αυτό είναι σημαντικό. Δεν ξέρεις αν, ευρισκόμενος πίσω τους, σε καταλαβαίνουν ή σε βλέπουν. Το σημαντικό είναι ότι δεν πρέπει να κυνηγάς τις χήνες, διότι θα σε δαγκώσουν πριν πεις «χήνα» και δεν θα καταλάβεις Χριστό, σε αντίθεση με τους γιατρούς που θα πρέπει οπωσδήποτε να απευθυνθείς έπειτα.

Η Μούχινα πήγαινε φορτσάτη στους Ολυμπιακούς. Κάποιες από τις ρουτίνες της ήταν ολοκαίνουργιες. Συνήθως, οι προπονητές της ενόργανης γυμναστικής στη Σοβιετική Ένωση ήταν κόπια του Στάλιν. Η προπόνηση των γυμναστριών στις ανατολικές χώρες και την Κίνα έμοιαζε (και μάλλον, στο κρυπτό υπό τον ήλιο, ακόμα μοιάζει) με το να βγαίνει για καφέ η Ιερά Εξέταση με το Άουσβιτς, καπνίζοντες και οι δύο, με τασάκια τα μέτωπα νεογέννητων. Ο Μικαήλ Κλιμένκο, προπονητής της Μούχινα, δεν αποτελούσε εξαίρεση. Αλλά σε ορισμένες περιπτώσεις, το μόνο που μπορεί να γίνει σε μία ολοκληρωτική λογική είναι η ακράδαντη πεποίθηση ότι όλα γίνονται. Όπως το να κάνει μία γυμνάστρια ένα σάλτο, το οποίο αποδείχθηκε μορτάλε.

Φανταστείτε πόσο καλή ήταν στις ρουτίνες της στο έδαφος, που ακόμα μερικές από αυτές και τα άλματά της- αν και δεν είναι κάτι σπάνιο το νέο στη γυμναστική- λέγονται «Μουχίνα». Ούτως ή άλλως ήταν πρωτότυπη και ρυθμική, αλλά ο Κλιμένκο δεν αρκέστηκε σε αυτό. Με τη λογική της πορείας προς το θείο, ήθελε από την αθλήτριά του να κάνει το «Τόμας σάλτο», το οποίο ήταν μία άσκηση γυμναστικής τελειοποιημένη από τον Αμερικανό Κερτ Τόμας, το οποίο είχε διάφορες δυναμικές διπλές τούμπες, μισό επιπρόσθετο φλικ, το οποίο ήθελε ύψος για να γίνει, με τη Μούχινα να επισημαίνει στον Κλιμένκο ότι μπορεί να σπάσει το λαιμό της. «Άνθρωποι σαν και εσένα δεν σπάνε τον λαιμό τους», το έριξε στη μεταφυσική ο Σοβιετικός, αλλά ενώ όταν ήταν όρθιοι αυτή η φράση ακουγόταν σαν δώρο, η Μούχινα είχε μερικές σοβαρές πτώσεις. Το 1979, λίγο πριν το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα, έσπασε το πόδι της και η Σοβιετική Ένωση έχασε για πρώτη φορά στο σύνολο, στο Τέξας, από τη Ρουμανία. Υπήρξε η αίσθηση του υπερεπείγοντος, σήμα από το κεφάλι του ψαριού, να επιστρέψει η Μούχινα άμεσα στη δράση. Οι γιατροί παραβιάστηκαν. Η Μούχινα είπε ότι τους ικέτευε να την αφήσουν να αποθεραπευθεί, «ερχόντουσαν στο σπίτι και με έσερναν στο γυμναστήριο για προπόνηση». Το ήξερε ότι δεν είχε αποθεραπευθεί. Είναι το αρχαίο κόλπο: τη βάζουμε στους Ολυμπιακούς και, αν χάσει, φταίει η αθλήτρια. Στις 3 Ιουλίου του 1980 η Μούχινα προπονούνταν στο «Τόμας σάλτο», το είχε πει και το είχε πει ξανά ότι δεν έπρεπε να το κάνει αυτό. Δύο εβδομάδες πριν τους Ολυμπιακούς έπεσε ξανά άγαρμπα στο έδαφος, αλλά αυτό δεν ήταν μικροτραυματισμός. Ήταν το «κρακ» των νιάτων της, της ζωής της. Έσπασε το λαιμό της.

Τετραπληγική. Τετραπληγική, ρε φίλε. 

Ανάπηρη ως τις 22 Δεκεμβρίου του 2006, που σαν βασανισμένο πρώιμο πνεύμα των Χριστουγέννων αποχαιρέτησε το μάταιο τούτο κόσμο, παίρνοντας κάτι ειρωνικά μετάλλια τιμής που βρώμαγαν τη φορμόλη από την Εποχή της Στασιμότητας.

Και αυτό είναι τραγωδία. Η τραγωδία να πληρώνεις στη ζωή σου τα μεγαλεπήβολα και αδύνατα σχέδια ενός σατράπη όπως είναι ο Μικαήλ Κλιμένκο. Η τραγωδία της αίσθησης ότι πλησιάζεις στο Θεό. Ο θηλυκός Ίκαρος των γυμναστηρίων προδόθηκε από τα φτερά που δεν επέλεξε ούτε επιθυμούσε να φορέσει.
Τα σπασμένα φτερά του ολοκληρωτισμού Τα σπασμένα φτερά του ολοκληρωτισμού Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 4:40 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.