Το ρόδο απ' το αγκάθι


Ο Δημήτρης Χορν ήταν ψυχαγωγός. Ήταν αστείος, εξ ιδιοσυγκρασίας μελαγχολικός και η φωνή του ήταν ένας σκαντζόχοιρος που χόρευε με την Ισιδόρα Ντάνκαν πάνω σε δίσκο 45 στροφών.
Η φωνή του αποτυπώνεται μέσα μας. Ο Δημήτρης Χορν ήταν γεννημένος ψυχαγωγός. Ήταν δραματικός. Το δράμα βίωνε μέσα του στις πιο καρτουνίστικες, αφελείς, αγαθές και στενοχωρητικές μορφές του.

Ο Δημήτρης Χορν είναι το σημείο αναφοράς για το πώς πρέπει να είναι ο ψυχαγωγός. Το αυθεντικό, το ιδιόμορφο, το ιδιαίτερο. Είναι δύσκολη η αναγνώριση της παρθενογένεσης. Ακόμα πιο δύσκολη είναι η καρικατουρική μορφή της κουλτούρας. Του εκπολιτισμένου όντος που βρίσκεται στις κυνικές παρυφές της απόρριψης. Πώς είναι να διανθίζει τα σοβαρά πράγματα του κόσμου- τα οποία είναι μόνον εκείνα που περιέχουν θάνατο- κρεμώντας τους κουδούνια.

Αυτή η κατάσταση δεν βρίσκει μόνο την ισχύ σε μία ρουτίνα κωμική (όποιος θέλει, ας ψάξει να βρει στο youtube πώς αισθάνεται ο Λούι Σι Κέι για την παιδεραστία και τους παιδεραστές), η οποία ενδεχομένως να σε φέρνει σε αμηχανία. Ένα αστείο πρέπει να είναι παραδομένο στην αίσθηση του κοινού και είναι επιτυχημένη όταν προκαλεί όχληση, όταν γεννά εμπάθεια και όταν γίνεται κατακριτέο. Ένα αστείο για ένα αστείο είναι ακόμα καλύτερο, διότι τότε αντιλαμβάνεσαι ότι υπάρχουν σοβαρά αστεία που έχουν ένα όριο και που όταν εξαστειεύονται η γελοιοποίησή τους είναι η συντριπτική ήττα τους.

Ένα καλό αστείο μπορεί να γεννήσει ένα κακό αστείο που θα το καταρρίψει, όπως ένα σοβαρό θέμα- μία έκρηξη, ένα πραξικόπημα, ένας μακελάρης, ένας πόλεμος ανούσιος (με το «ανούσιος» να μην είναι προσδιορισμός, αλλά το επώνυμο του πολέμου)- καταρρίπτεται από το αστείο. Επειδή το καλό και το κακό δεν έχουν σημασία γενικώς, διότι ο άνθρωπος ως οντότητα είναι διαφορετικός από ό,τι ως μέλος του συνόλου, οπότε η πράξη του κρίνεται από το προσδόκιμο και όχι ως μεμονωμένη, σημασία στο αστείο έχει η ψυχαγωγία.

Το αστείο αναφέρεται λόγω του γεγονότος ότι στη ζωή, η οποία περιέχει την Τέχνη σε κάθε μορφή της, δεν υπάρχει πιο ανατρεπτική κατάσταση. Χρειάζεται καταστάσεις να συμβούν για να παραχθεί και οι οποίες ασφαλώς συμβαίνουν. Είναι αδύνατον να μη γίνουν. Αλλά δεν ισχύει μόνο για το αστείο αυτό. Μία κατάσταση μπορεί να δώσει τη θέση της σε μία λυτρωτική ιδέα, η οποία μοιάζει παντελώς άσχετη με ό,τι συνέβη, κι όμως έρχεται και ταιριάζει σαν τις λέξεις του Τόμας Πίντσον στην πρώτη πρόταση του «Μέισον και Ντίξον».

Με αυτά και με αυτά, για τον Μελ Γκίμπσον δεν τρελαίνομαι. Το πρόβλημά μου είναι ο εξαμερικανισμός του, σε σχέση με το αυστραλιανό στοιχείο που είναι πρόδηλο πάνω του. Αλλά, όπως ο Σουίτερς με τα μιούζικαλ στους «Αγριεμένους Ανάπηρους», δεν μπορώ να κρύψω ότι η σειρά ταινιών «Φονικό Όπλο» είναι απολύτως διασκεδαστική. Για μένα.
Κάποιος άλλος μπορεί να τη βρίσκει ψυχαγωγική. Για την ακρίβεια, κάποιος άλλος τη βρήκε ψυχαγωγική. Και αυτός ο κάποιος ήταν ο Φράνκο Τζεφιρέλι.

Ένα αριστούργημα δε σταματάει να είναι αριστούργημα επειδή προβάλλεται συναπτά. Οι απόγονοι του Τζεφιρέλι θα μπορούσαν κάλλιστα να ζήσουν με τα δικαιώματα του «Ιησού από τη Ναζαρέτ». Προβάλλεται σε όλο τον κόσμο κάθε Μεγάλη Εβδομάδα και, παρ’ όλα αυτά, οι χρωματισμοί, η ανάδειξη της εποχής, οι ερμηνείες, τα πλάνα παραπέμπουν σε αριστούργημα. Ο Τζεφιρέλι είναι της ιταλικής σχολής και επειδή έκανε τον «Ιησού από τη Ναζαρέτ» δεν είναι κατώτερος από τον Αντονιόνι, τον Βισκόντι και τον Φελίνι. Απλώς έκανε μία «χοντρή» επιτυχία, η οποία του επέτρεψε, κατά πάσα πιθανότητα, να απολαμβάνει τη ζωή. Να, βρε αδελφέ, να κάνει και μια παγαποντιά, όπως τότε που είδε για πρώτη φορά την πρώτη ταινία του «Φονικού Όπλου». Και του ήρθε μία ιδέα.

Η ιδέα του απέρρεε από συγκεκριμένη σκηνή. Έμοιαζε με ζαβολιά, ενώ ήταν στο τροχόσπιτο βρώμικος και εγκαταλειμμένος από Θεό και ανθρώπους, από όλους εκτός από τη γάτα του, να πάρει το πιστόλι του και να αυτοκτονήσει, αλλά δεν ήταν. Ο θεατής, επειδή είναι θεατής, βιώνει την ανεπιτήδευτη συγκίνηση ως όχημα για τη συνέχεια της ταινίας. Ο Τζεφιρέλι, ωστόσο, δεν νοιάζεται για την ταινία. Όσο περισσότερο ασχολείσαι με κάτι και που ανακαλύπτεις τις γωνίες του, αναγκαστικά σταματάς να είσαι φιλοθεάμων, δηλαδή η κινησιολογία σε ενδιαφέρει αλλιώς. Και εκείνη η απόπειρα της απόπειρας της αυτοκτονίας από τον Μάρτιν Ριγκς βρήκε έναν ένθερμο θαυμαστή διαφορετικό από τους άλλους. Τον Φράνκο Τζεφιρέλι. Ο οποίος ποιον λέτε ότι φαντάστηκε σε αυτήν την απόπειρα; Τον Άμλετ. Το γνωστό Άμλετ, του Ουίλιαμ Σαίξπηρ. Τον καταραμένο βασιλιά της Δανιμαρκίας.

Τρία χρόνια μετά την πρώτη προβολή του «Lethal Weapon», ο Μελ Γκίμπσον θάμπωσε με την παρουσία του ως Άμλετ. Δεν ήταν Λόρενς Ολίβιε, ο οποίος εξάλλου αν δεν είναι η μετεμψύχωση του ίδιου του Άμλετ, δηλαδή αν δεν είναι η μετουσίωση του λογοτεχνικού ήρωα σε άνθρωπο με σάρκα και οστά, ήταν ο Ουίλιαμ Σαίξπηρ το 17ο αιώνα, αλλά ήταν εκεί κοντά.

Στην τελική, δεν είναι ζητούμενο αν πέτυχε ο Γκίμπσον στο ρόλο. Σημασία έχει η μετάβαση. Ο τρόπος που βλέπουμε το μετασχηματισμό των πραγμάτων. Ο Τζεφιρέλι δεν είδε το «Φονικό Όπλο» με τα εμπορικά γυαλιά τα οποία εξαρχής το βάζουν σε συγκεκριμένη κατηγορία. Τα είδε με την ελευθεριότητα κάποιου που δεν ξέρει πού θα βρει ένα θησαυρό, για αυτό και δεν αποκλείει κάποιο μέρος. Είναι ο ίδιος λόγος για τον οποίο δεν πρέπει να απορρίπτεις οποιαδήποτε συζήτηση και να μην υποτιμάς. Είναι δύσκολη η μάχη, διότι η υποτίμηση προκύπτει από το ένστικτο και είναι δύσκολο να αντισταθείς στον κόπο, στο φορτίο που εξάγεται από μέσα σου όταν βλέπεις κάποιον που θεωρητικά νομίζεις κατώτερο, άρα και κατώτερο είδος.


ΥΓ. Για κάποιες μέρες δεν θα γράφω. Ελπίζω να σας λείψω. 
Το ρόδο απ' το αγκάθι Το ρόδο απ' το αγκάθι Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 11:11 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.