Η αλλοίωση ως πραγματικότητα


Όπως η αλήθεια έχει τη δική της δύναμη, το ίδιο συμβαίνει και με την παραδοχή της. Ο λόγος είναι ο εξής: η επιβράβευση ή η τιμωρία ή η υλοποίηση ενός σχεδίου δεν προκύπτουν από αυτό που όντως συμβαίνει, αλλά από εκείνο που οι άνθρωποι νομίζουν ότι συμβαίνει.
Για αυτό και η ανάληψη των ευθυνών είναι μία κατάσταση πάρα πολύ δύσκολη και παρά το γεγονός ότι δεν είναι ορμέμφυτη, είναι σαχλό να μετρηθεί με τον ηθικό πήχη: ειδικά στον ανδρικό κόσμο, η ανάληψη της ευθύνης είναι έμφυλη, για αυτό το λόγο συνοδεύεται συνήθως από ερώτηση του στυλ, «είσαι άνδρας;». Αυτό είναι που ενοχλεί περισσότερο στη μη ανάληψη.

Πριν από κάποια χρόνια ο καθηγητής στο δημοτικό σχολείο του Αρζάνο της Νάπολης, Μαρτσέλο ντ’ Όρτα, πήρε τις εκθέσεις των μαθητών και τις έκανε βιβλία. Ένα από τα τρία μέρη έχει τίτλο «Εγώ ελπίζω να τη βολέψω». Αυτός ο τίτλος είναι μία από τις πιο αγνές αλήθειες του ανθρώπινου είδους. Το παιδί παίζει, είναι τόσο σαφές αυτό που κάνει, που είναι αδύνατον να αμφισβητηθεί. Σε όλες τις ηλικίες και σε ό,τι κι αν κάνουμε, κάτι πιο ισχυρό από το παιδί που παίζει δεν υπάρχει. Το σεξ δεν πλησιάζει καν, δεν θα είχε τη συγκεκριμένη ισχύ ακόμα και αν δεν υπήρχαν παιχνίδια για τα παιδιά. Αυτή η κίνηση συμβολίζει ότι το παιδί θέλει ένα κόσμο γεμάτο παιχνίδια. Μεγαλώνοντας αποδεσμεύεται από αυτά, διότι ο ίδιος ο κόσμος το αποδεσμεύει. «Είσαι πολύ μεγάλος για να παίζεις», είναι μία επωδός μόνιμη. Μου θυμίζει αυτή την ιστορία με το 5χρονο που θέλει να γίνει αστροναύτης. «Μπράβοοοο», του λέει ο μπαμπάς του.Και μετά από 10 χρόνια, αν ακόμα θέλει να γίνει αστροναύτης, ο μπαμπάς του, με πολύ αυστηρό ύφος, του προτείνει να το ξεχάσει. Ούτε καν αντιλαμβάνεται το λάθος που έκανε.

Το παιχνίδι είναι μία μεταφορά. Συνήθως, αντί της ανάληψης ευθύνης, θέλουμε να τη γλιτώσουμε. Συνηθέστερα, η ανάληψη ευθύνης πριν μας πιάσουν έρχεται γιατί καταλαβαίνουμε ότι μπορεί να μας πιάσουν. Έπειτα, έρχεται επειδή μας έχουν ήδη πιάσει. Μερικές φορές, αν μας έχουν πιάσει και το ξέρουμε ότι μας έχουν πιάσει, δεν αναλαμβάνουμε την ευθύνη μας επειδή δεν μας το είπαν ότι μας έχουν πιάσει. Είναι σπάνιο να μην κινδυνεύεις να σε πιάσουν και να αναλαμβάνεις, έτσι και αλλιώς, την ευθύνη σου. Είναι πιο συχνό να μην την αναλαμβάνεις ακόμα και αν σε πιάσουν. Και στην ίδια συχνότητα, είναι το αίσχιστο: να μη νιώθεις ότι έχεις ευθύνη για να την αναλάβεις.

Με αυτά και με αυτά, το σημαντικότερο είναι ότι θέλουμε να τη γλιτώσουμε. Θες για να αποφύγουμε να δούμε κατάματα την αλήθεια, θες για να είμαστε ασφαλείς, οι περισσότεροι επιδεικνύουμε καταπληκτική ικανότητα στην εφεύρεση δικαιολογιών και άλλοθι. Πάντα νόμιζα ότι η αλήθεια είναι τόσο ισχυρή, που ό,τι και να υποστηρίζεις υφίσταται. Δεν γίνεται να παραβλέπεις τα δεδομένα και να διαμορφώνεις κάτι διαφορετικό ή παράλληλο στον κόσμο, ό,τι κι αν είναι αυτό. Ή μήπως γίνεται;

Στο εκπληκτικό «Catch-22» του Τζόζεφ Χέλερ, το καλύτερο αντιπολεμικό θέαμα που θα βιώσετε ποτέ και μάλιστα υπό τη μορφή βιβλίου, υπάρχει μία σκηνή στην οποία μία αντιπολεμική βάση στην Ιταλία πρέπει να επιτεθεί και να βομβαρδίσει την Μπολόνια, μία αποστολή η οποία είναι υψηλού δείκτη δυσκολίας. Υπάρχει ένας στρογγυλός χάρτης με ένα βέλος, το οποίο δείχνει το μέρος και την ημερομηνία και την παραμονή το βέλος δείχνει ότι την επομένη πρέπει να γίνει η αποστολή στην Μπολόνια. Δυστυχισμένοι οι πιλότοι, μαζεύονται και κοιτάζουν το βέλος και ένας από αυτούς λέει: «Ρε τους κακόμοιρους, νομίζουν ότι αν αλλάξει κάποιος το βέλος, δεν θα γίνει η επίθεση στην Μπολόνια. Αφού είναι προκαθορισμένη». Ο σμηναγός Γιοσάριαν πάει τη νύχτα και αλλάζει το βέλος. Οι αξιωματικοί το επόμενο πρωί ξυπνούν και με έκπληξη αντιλαμβάνονται ότι κάποιος άλλαξε το βέλος. Το αστείο είναι ότι θεωρούν πως το βέλος άλλαξε μόνο του, ίσως από τον αέρα, κάτι που θα μπορούσε να αποτελεί συμβολισμο. Η επίθεση δεν γίνεται εκείνη τη μέρα.  

Η πραγματικότητα μπορεί να μην αλλάζει, αλλά αυτό είναι παρελθοντικό και η μη παραδοχή της ανατρέπει μόνο το μέλλον. Αν δεν παραδεχθείς κάτι αμφίβολο, είναι πιθανό να σώσεις το τομάρι σου, όταν η ανάληψη ευθύνης είναι απλώς ένα ηθικό κωλόχαρτο που ούτε καν χρειάζεσαι. Παραδείγματος χάρη, σε σκηνές ζήλιας ανάμεσα στα ζευγάρια δεν έχει σημασία αν είσαι αθώος ή ένοχος. Αν είσαι όντως αθώος (και αθώα), πληγώνεσαι λίγο περισσότερο, αλλά σε «ανάκριση» για το αν έχεις πάει με άλλη ή άλλο, αποκλείεται να γίνεις πιστευτός με την πρώτη. Τώρα, αυτό ισχύει, από την αντίθετη πλευρά, αν έχεις… κάνει τη λαδιά σου. Ακόμα και αν δεν σε πιστεύει το έτερον ήμισύ σου, είναι πολύ πιθανότερο να σε αθωώσει έπειτα λόγω αμφιβολιών. Όποιος έχει βρεθεί σε αυτή τη θέση, αντιλαμβάνεται ότι η ανάληψη ευθύνης είναι ένα πολύ δύσκολο φορτίο. Κοιτάξτε: δεν θέλω να πω ότι ενδείκνυται αυτή η συμπεριφορά, αλλά για να λέμε την αλήθεια, στατιστικά μοιάζει πολύ πιθανότερο να κρατήσει μία σχέση αν δεν πεις κάτι. Καίγεσαι, τσουρουφλίζεσαι, οι ενοχές σου φτάνουν σε τιτάνιο επίπεδο και καταλαβαίνεις ότι αν είναι να περάσεις ξανά τέτοια τρομάρα, δεν αξίζει να το ξανακάνεις. Ενώ αν το κάνεις και το πεις, ακόμα και αν το θύμα σε συγχωρέσει, η συγχώρεση δεν θα είναι, σε καμία περίπτωση, ολοκληρωμένη, θα σε επισκέπτεται ξανά με διδακτικό τρόπο και δυσπιστία η οποία θα σε διαλύσει ψυχολογικά (εδώ πρέπει να πούμε ότι αυτός ο ρόλος είναι περισσότερο ανδρικός: αν η γυναίκα δεν θέλει να καταλάβεις κάτι, θα απέχεις από την πραγματικότητα έτη φωτός· θα βλέπεις την αφοσίωσή της, τη στιγμή που σου έχει κάνει τη ζημιά, σαν δείγμα αιώνιας πίστης και η ίδια θα καλύψει τα ίχνη της με τέτοιο τρόπο, που οι όποιες ενοχές θα προκύπτουν από το πώς κρίνει την ίδια την πράξη και όχι αν θα το μάθεις, διότι αυτό δε θα γίνει) και το ρήγμα που θα δημιουργηθεί θα είναι τέτοιο, που η κατάσταση θα είναι μη αναστρέψιμη. Τι να κάνουμε, αφού ουδείς μπορεί να απολαύσει τη ζωή, προτιμάει την ικανοποίηση, η οποία μετατρέπεται σε μία σιωπηρή αυστηρότητα με τη θλίψη ως περιρρέον συστατικό, του να είναι θύμα. Είναι πάντα φανταστικό να σου χρωστάει κάποιος μία υποχρέωση και να το αναγνωρίζει, έστω κι αν δεν θα μπορεί να το αναγνωρίζει για πολύ, διότι η έννοια της συγχώρεσης αφορά στην ολότητα.

Η αλλοίωση της πραγματικότητας φάνηκε σε δύο περιπτώσεις στην Ατλάντα, σε διάστημα τεσσάρων χρόνων: το 2008 έγινε το τραπεζικό κραχ με τα στεγαστικά δάνεια και το 2012 το «σκάνδαλο» με τους καθηγητές να βοηθάνε τους μαθητές στις τουαλέτες, κατά τη διάρκεια των εξετάσεων. Στην πρώτη περίπτωση, συνέβη κάτι που επηρέασε τον κόσμο ολόκληρο και επέσπευσε τις διαδικασίες για να υπάρξουν καταστάσεις όπως αυτή στα ημέτερα μέρη και, στη δεύτερη, ήταν μία ατασθαλία εκπαιδευτικών. Στην πρώτη περίπτωση συνελήφθη ένας χρηματιστής και στη δεύτερη 12 καθηγητές. Ο δικαστής των καθηγητών δήλωσε, αηδιασμένος, ότι πρόκειται για το μεγαλύτερο σκάνδαλο στην ιστορία της πολιτείας. Αλλά η διαφορά, πέρα από τα καπιταλιστικά μεγέθη, ήταν η εξής: μόνο ένας χρηματιστής παραδέχθηκε την ατασθαλία, ενώ 12 εκπαιδευτικοί αναγκαστικά- και με βάση και την πίεση που δέχθηκαν- παραδέχθηκαν ότι αυτή η κίνηση τους απέφερε μερικά εξτραδάκια.

Το θέμα, λοιπόν, δεν μπορεί να είναι για το τι είναι ηθικό. Η παιδική διάρρηξη των ενδυμάτων και η πεισματική άρνηση για το πταίσμα είναι κραταιά σε όλες τις ηλικίες και έρχεται αυθόρμητα, διότι από όλα τα απωθημένα, εκείνη η πιθανότητα της τιμωρίας σε κρατάει σε έναν κόσμο στον οποίο, τουλάχιστον σε μία διάστασή σου, είσαι ανήλικος.

ΥΓ. Στη βασική φωτογραφία είναι ο Τζιάνι Ροντάρι. Ο Ιταλός συγγραφέας που ισχυριζόταν ότι αν έκανες ένα ορθογραφικό λάθος, ακόμα και στον προφορικό λόγο, όλα θα πήγαιναν στραβά.
Η αλλοίωση ως πραγματικότητα Η αλλοίωση ως πραγματικότητα Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 11:23 PM Rating: 5

No comments:

Powered by Blogger.