Ήπιος ρατσισμός


Ο 5ος αιώνας προ Χριστού έχει παρέλθει σχεδόν 2.500 χρόνια πριν από το παρόν. Είναι η κλασική εποχή της αρχαίας Αθήνας. Τώρα, το 2016, όταν συμβαίνει κάτι αναχρονιστικό, δηλαδή όταν, παραδείγματος χάρη, πέφτει το ρεύμα όπως πριν από κάνα τρίμηνο, για 8 ώρες, εκδηλώνουμε την αγανάκτησή μας λέγοντας ότι «έπεσε το ρεύμα για 8 ώρες εν έτει 2016».
Με αυτήν τη φράση υπονοούμενο ότι το 2016 είναι το απολύτως πιο εξελιγμένο έτος παγκοσμίως. Αναρωτιέμαι αν ο Πλάτων, για να εκφράσει την αντίθεσή του για εκείνους που μιλούσαν για το Δωδεκάθεο, έλεγε, «αν είναι δυνατόν! Υπάρχουν άνθρωποι που μιλούν ακόμα για το Δωδεκάθεο, εν έτει 389».

Σημαίνει ότι είμαστε ένα ελάχιστο μέρος της χρονικής πραγματικότητας. Και αυτή κάπως θα ονομαστεί. Παραδείγματος χάρη, όταν στην αρχαία Αθήνα ζούσαν την Κλασική περίοδο, κάπου αλλού στον κόσμο ζούσαν τη Γεωλογική. Αυτός είναι ένας τρόπος για να μπορέσει να συζητήσει κάποιος για τον ρατσισμό. Όταν οι λευκοί είχαν όπλα, οι μαύροι δεν είχαν. Οι λευκοί καθήλωσαν τους μαύρους με τα όπλα και μετά αυτό πέρασε ως κοινωνική αυθαιρεσία, ότι, δηλαδή, οι λευκοί είναι καλύτεροι από τους μαύρους. Έχουν συμπληρωθεί λιγότερα από 150 χρόνια από τότε που ο Αβραάμ Λίνκολν υπέγραψε τη 13η Τροποποίηση, που κατήργησε τη δουλεία. Μπορείς να τα βάλεις με το νόμο, αλλά δεν μπορείς να τα βάλεις με αυτό που από μικρό παιδί μαθαίνεις. Και, φυσικά, μετά τη δουλεία θα ήταν εφικτό να πάνε όλα καλά, αλλά, προφανώς, ουδέν πήγε. Διότι όταν καταργήθηκε η δουλεία, οι μαύροι έπρεπε να συμπεριφέρονται σαν να τους χρωστάνε οι λευκοί. Η επικεφαλίδα δεν ήταν αρκετή. Η κατάργηση ενός πράγματος τόσο φυσιολογικού έπρεπε να περάσει σαν να ήταν μία τεράστια χάρη, απλώς και μόνο επειδή αναίρεσε ένα καθεστώς που, επειδή ήταν κραταιό και εκείνο που γνώριζαν όλοι οι άνθρωποι του Κογκρέσου (και όλοι οι εν ζωή άνθρωποι των ΗΠΑ) ως απόλυτο. 

Το γεγονός ότι αντιτίθετο με το τι πρέπει να είναι ένα πλάσμα που έρχεται και φεύγει από τη ζωή, το γεγονός ότι ήταν από άκρου εις άκρον παράλογο, δεν είχε κάποια σημασία. Η 13η Τροποποίηση ήταν η έναρξη ενός πολέμου που απλώς μεταφέρθηκε από τα σπίτια στους δρόμους. Όταν η Ρόζα Παρκς δεν σηκώθηκε για να δώσει τη θέση της στη γαλαρία σε ένα λευκό, επειδή το λεωφορείο ήταν γεμάτο, δεν είχε περάσει ένας αιώνας από την Τροποποίηση. Οι μαύροι κάθονταν στη γαλαρία: υπήρχαν θέσεις που ήταν για μαύρους. Αυτό έγινε αποδεκτό από όλους: οι μαύροι σκέφτονταν ότι «τουλάχιστον μας αφήνουν να καθόμαστε στο λεωφορείο» και οι λευκοί ότι «θα έπρεπε να είναι ευγνώμονες που τους αφήνουμε να βρίσκονται στο λεωφορείο». Αλλά αυτά τα βήματα παίρνουν χρόνια για να γίνονται. Θέλει αγώνα και πολύ πολύ μάταιο αίμα.


Το πρώτο σπίτι που έμεινα ήταν στο Γαλάτσι. Το δεύτερο σπίτι, επίσης. Περίπου 10 χρόνια από όταν γεννήθηκα, ήρθε μία οικογένεια Αλβανών στην πολυκατοικία. Αυτό ήταν μία πολιτική κίνηση. 

Επίσης, πριν 3.000 χρόνια ήρθαν κάποιοι στο χώρο που λέγεται Ελλάδα. Οι απόγονοί τους θεωρήθηκαν Έλληνες. Άλλωστε, έχουν περάσει 3.000 χρόνια. Δεν είναι 15 ή 20 ή 25 χρόνια. Θεωρώ το Γαλάτσι την πατρίδα μου. Ωστόσο, έχω καταγωγή από τη Νάξο. Τώρα, για πολλά χρόνια, πηγαίνοντας το καλοκαίρι στο χωριό στο οποίο γεννήθηκαν οι γονείς και οι παππούδες μου, έπρεπε να υιοθετώ ένα σεμνό τρόπο συμπεριφοράς και να ακούω ότι «δεν έχεις περάσει χειμώνα εδώ, δεν ξέρεις πώς είναι». Δηλαδή ζω σε ένα μέρος που οι δικοί μου ήρθαν, ως ξένοι, για να ζήσουν τα τελευταία 35 χρόνια και το θεωρώ δικό μου και όταν πάω στον τόπο καταγωγής μου, οδεύω προς ένα μέρος που αγαπώ πραγματικά και που οι κάτοικοί του θεωρούν ότι δεν είναι δικό μου. Βεβαίως, με την ενηλικίωση και με όλα αυτά, με τις απαιτήσεις του καπιταλισμού, δεν υπάρχουν πια τέτοιες αντεγκλήσεις ή εναντιώσεις. Απλώς πρέπει να είσαι «σκωπτικός» με εκείνον που μιλάει για «την πατρίδα μου» και σιχαίνεται αυτούς που, από άλλους τόπους, ήρθαν να μείνουν εκεί. Κάποια Πακιστανή έμεινε χθες έγκυος. Σε εννιά μήνες θα βγει ο καρπός και μετά από 25 ή 30 χρόνια θα γίνει γονιός. Αυτό θα συνεχιστεί για γενεές ολόκληρες. Και θα φθασουμε, σε 250 χρόνια από σήμερα, να υπάρχει ένα ολόκληρο γενεαλογικό δέντρο που δημιουργήθηκε το 2016. Για ποιο λόγο πρέπει τώρα να εγείρει ιδιοκτησιακές αξιώσεις η παρουσία της Πακιστανής στο χώρο;

Τώρα, για να είμαστε τελείως ανοιχτόμυαλοι, πρέπει να μη μας νοιάζει να είμαστε τελείως ανοιχτόμυαλοι. Όταν λέμε ότι είμαστε ανοιχτόμυαλοι, είμαστε αυτό που ο Λούι Σι Κέι αποκαλεί «ήπιοι ρατσιστές». Υπάρχουν ασφαλώς οι ρατσιστές, εκείνοι που σιχαίνονταν τους Αλβανούς και τους θεωρούσαν υπανθρώπους και το ίδιο συμβαίνει με τους μαύρους, τους κιτρινιάρηδες και όποιον άλλο. Και υπάρχουν και οι Αμερικανοί, που έφθασαν στη γη, βρήκαν τους Ινδιάνους και έγιναν ρατσιστές με τους Ινδιάνους, αν και οι Ινδιάνοι (τους οποίους αποκάλεσε έτσι ο Χριστόφορος Κολόμβος επειδή νόμιζε ότι έφθασε στην Ινδία) ήταν οι πρώτοι κάτοικοι της γης.

Και υπάρχουν και αυτοί που λένε ότι είναι ανοιχτόμυαλοι. Ανοιχτόμυαλος είναι εκείνος που λέει ότι «πρέπει να είμαστε ανεκτικοί απέναντι στο διαφορετικό». Τώρα, αυτή η φράση που ο Γκυστάβ Φλωμπέρ θα μισούσε για το πόσο κλισαρισμένη είναι, είναι πολύ προσεκτικά επιλεγμένη. Οι λέξεις «ανεκτικοί» και «διαφορετικό» δίνουν τον τόνο για τον ήπιο ρατσισμό. Είναι σαν να λες, «ναι, είμαστε ανώτεροι, ναι, είναι κατώτεροι, αλλά, εντάξει, έτσι είναι η ζωή». Και αυτό μπορεί να μην είναι το ίδιο ρατσιστικό με το «τα σκουπίδια πρέπει να πεθάνουν», αλλά είναι ρατσιστικό. Ας πούμε ότι μπαίνεις σε μία τράπεζα και ένας μαύρος κάθεται πίσω από ένα γραφείο και φτιάχνει λογαριασμούς (όχι σε γκισέ, σε γραφείο). Όταν σκεφτείς, «δεν ντρέπονται να έχουν ένα μαύρο σε σημαίνουσα θέση;», είσαι ρατσιστής. Όταν σκεφτείς, «μπράαααααβο, πολύ καλά τα κατάφερε», δηλαδή όταν κάνεις αναφορά σε κάτι αξιοσημείωτο, είσαι ήπιος ρατσιστής. Διότι δεν το θεωρείς φυσιολογικό να συμβαίνει και το θεωρείς ανάδειξη προόδου, μόνο που ακόμα και η ίδια η αντίδρασή σου δείχνει ότι δεν είναι. Το ίδιο συμβαίνει με τον έμφυλο ρατσισμό: μετά από 90 χρόνια ακόμα μνημονεύουμε την Αμέλια Έρχαρτ, τη Σαμπίχα Γκιόχτσεν και την Έιμι Τζόνσον, τη Μάτα Χάρι.

Να καταπολεμάς το ρατσιστή δεν είναι το ίδιο με το να καταπολεμάς το ρατσισμό. Είναι όπως με τη φτώχεια: το να δίνεις σε ένα φτωχό να τρώει δεν απομακρύνει, κατά διάνοια, το μηχανισμό της φτώχεια. Ήδη αναγνωρίζουμε πόσο μάταιες είναι οι φιλανθρωπίες και ξέρουμε ότι το γεγονός ότι συμβαίνουν είναι για να κερδίσει εκείνος που τις κάνει δικαίωμα σε μία μαλακή μετά θάνατον ζωή. Εξαφάνιση του ρατσισμού σημαίνει να βλέπεις ένα μαύρο στο γραφείο της τράπεζας, δύο αγόρια να φιλιούνται στο δρόμο, μία παρέα Αλβανών σε μία καφετέρια και να μη χρειάζεται να σκεφτείς καν, «είναι πολύ ενθαρρυντικό που αυτοί οι άνθρωποι έχουν βρει μία πατρίδα εδώ». «Αυτοί οι άνθρωποι;». Πφφφφ. Να συμπεριφερθείς κανονικά και να μη δώσεις σημασία, επειδή αυτό που βλέπεις είναι κάτι λογικό. Να μην πιλατεύεις (ένα ρήμα που δημιουργήθηκε στη μνήμη του Πόντιου Πιλάτου) μία κατάσταση. Όταν κοντοστέκεσαι και λες ότι αυτό που συμβαίνει δείχνει την πρόοδο του κόσμου, καταργείς απευθείας την ανθρώπινη ελευθεριότητα. Οι άνθρωποι έχουν απευθείας το δικαίωμα να βρίσκονται παντού και, σε αυτό το παντού, να προσπαθούν να φτιάξουν τη ζωή τους με βάση τις ικανότητές τους, δηλαδή τα επίκτητα χαρίσματά τους, τη μυική δύναμή τους ή την οξύνοιά τους ή και τα δύο χωρίς να σχολιάζεται αυτό από κάποιον. Όταν σε μία ατάκα βάζεις τη λέξη «αλλά», τότε η δευτερεύουσα πρόταση είναι εκείνη που εννοείς. Όταν λες, «συγγνώμη, αλλά», δεν ζητάς συγγνώμη. Όταν ζητάς συγγώμη, λες «συγγνώμη». Όταν λες, «δεν είμαι ρατσιστής, αλλά», είσαι ρατσιστής. Δεν υπάρχει «αλλά», όταν δεν είσαι ρατσιστής. Και για αυτό, δεν χρειάζεται καν να πεις ότι δεν είσαι ρατσιστής. Γιατί όταν το λες, λυπάμαι αλλά (και κοίτα τον άνωθεν κανόνα του «αλλά») είσαι.
Ήπιος ρατσισμός Ήπιος ρατσισμός Reviewed by Λευτέρης Ελευθερίου on 9:22 PM Rating: 5
Powered by Blogger.